-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۳۹۲ شهریور ۸, جمعه

نشانه های آب روی سطح ماه

 یک فضاپیمای تیزبین نشانه هایی از آب روی سطح ماه دیده که احتمالا از سرچشمه ای ناشناخته در ژرفای زیر خاک آن ریشه گرفته است.


این کشف توسط دستگاه نقشه بردار کانی شناسی ماه ناسا که روی فضاپیمای کاوشگر چاندرایان-۱ (متعلق به کشور هند) نصب شده انجام گرفته و نخستین مورد از ردیابی چنین "آب ماگمایی" (آب زیرسطحی) از مدار ماه است. به گفته ی پژوهشگران، این یافته بررسی هایی را که به تازگی روی سنگ هایی از ماه انجام شده تایید می کند؛ سنگ هایی که چهار دهه پیش توسط فضانوردان آپولو به زمین آورده شده بود.

نویسنده ی اصلی پژوهش، ریچل کلیما از آزمایشگاه فیزیک کاربردیدانشگاه جانز هاپکینز در لورل مریلند در بیانیه ای گفت: «اکنون که ما آبی را یافته ایم که احتمالا ریشه در درون ماه دارد، می توانیم مقایسه ی این آب با دیگر ویژگی های سطح ماه را آغاز کنیم.»

کلیما افزود: «این آب ماگمایی درونی همچنین سرنخ هایی درباره ی فرآیندهای آتشفشانی ماه و همنهش (ترکیب) درونی آن به ما می دهد، که به نوبه ی خود به ما کمک می کنند به پرسش هایی درباره ی چگونگی پیدایش ماه و شیوه ی تغییر فرآیندهای تفتالی (ماگمایی) ماه هم زمان با سرد شدن آن پاسخ دهیم.»

دستگاه نقشه بردار کانی شناسی ماه (یا M۳) از دهانه ی برخوردیبولیلدوس به پهنای ۶۰ کیلومتر نزدیک استوای ماه عکس گرفت. کوه مرکزی این دهانه از گونه ای سنگ تشکیل شده که هنگامی ساخته می‌شود که تفتال (ماگما) در ژرفای زیر سطح به دام افتاده باشد. به گفته ی کلیما، این سنگ در پی برخوردی که دهانه ی بولیلدوس را پدید آورد از زیر سطح بیرون زده بوده.

وی گفت: «ما دریافتیم که بخش میانی این دهانه در مقایسه با پیرامونش دارای مقدار چشمگیری هیدروکسیل است - مولکولی که از یک اتم اکسیژن و یک اتم هیدروژن درست شده- و این نشانه ایست از این که سنگ های درون این دهانه آبی را در بر دارند که از زیر سطح ماه ریشه گرفته.»

باد خورشید - جریانی از ذرات باردار که از خورشید روان می شود- هم می تواند با برخورد به سطح ماه این لایه ی مولکول های آب را پدید آورد. در واقع دستگاه M۳ در سال ۲۰۰۹، زمانی که سرگرم نقشه برداری از سطح ماه بود، چنین آبی را نزدیک قطب های آن پیدا کرده بود.

ولی به گمان دانشمندان، باد خورشیدی تنها در عرض های جغرافیایی بالا می تواند مقادیر چشمگیری آب سطحی پدید آورد، و چون دهانه ی بولیلدوس نزدیک به استوا (در عرض جغرافیایی پایین) است، پس این فرآیند نمی تواند سرچشمه ی آب سطحی موجود در آن باشد.

یافته های تازه که به گونه ای مفصل در شماره ی ۲۵ اوت نشریه ی نیچر جئوساینس منتشر شده اند، بیش از گذشته این باورِ رو به رشد را در دانشمندان نیرو می بخشد که ماه یک کره ی کاملا خشک، آن چنان که دیرزمانی پنداشته می شد نیست.

برای نمونه همان مشاهدات سال ۲۰۰۹ که توسط دستگاه M۳ انجام شد. همچنین در سال ۲۰۰۹، ماهواره ی "رصد و سنجش دهانه های ماه" (LCROSS) یک برخوردگر را به دهانه ی کِبوس ماه - که همیشه در سایه است- کوباند و با این کار، توده ای بزرگ از بخار آب و ذرات یخ [به همراه خاک] را به هوا فرستاد. [بخوانید: * کشف آب یخزده زیر سطح ماه * ذخیره آب یخزده در قطب جنوب ماه]

اکنون دانشمندان فکر می کنند که بسیاری ازدهانه های روی سطح ماه ذخیره های گسترده ای از آب یخزده در خود دارند- در واقع آن قدر فراوان که شرکت هایی مانند شرکت انرژی شکلتون و ماه اکسپرس (MoonEx) بر آنند تا با استخراج این یخ، آن را به سوخت موشک تبدیل کنند تا راه انسان ها را برای دسترسی بیشتر به گوشه و کنار سامانه ی خورشیدی هموارتر نمایند.