------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

در حال بارکردن…

ه‍.ش. ۱۳۹۵ شهریور ۱۷, چهارشنبه

پاسخ لطیف «پدرام» به پرتو «نادری»

بسمه تعالی
به همین ساده گی؟!


دیروز ، در صفحه ای خواندم : فدرالیسم خواست پانترکیست ها است، پدرام بی هوده شعار میدهد!! به این "حکم" میخواهم متواضعانه و کوتاه پاسخ بگویم و داوری را به خواننده گان واگذار نمایم.
کمترین فایده ی فدرالیسمی که من مطرح کرده ام کشودن باب بحث سیاسی- اجتماعی بود. برله و علیه، نوشتند و مسایلی گشوده شد و نکاتی توضیح داده شد؛ که کار مفید بود ونه بی هوده. به سخن هایدگر: پرسش پارسایی تفکر است. اگر نقد و نظرها توانسته باشند پرسشی در میان بگذارند و یا گذارده باشند، موجب شادمانی من خواهند بود. 
"پان" (PAN) در زبان یونانی پیشوندی است به معنای "همه". پان در اساطیر یونان شخصیتی بوده است که از گله ها محافظت میکرده است. ازیاران دیونیسوس بوده و در جنگ تایتان ها با خدایان، جانب خدایان را گرفته و با نعره ی ترسناکش تایتان ها را فراری داده است. کلمه PANIC (ترس) از همین ریشه میاید. اما دراین یادداشت کوتاه کاربرد آن را به مثابه ی پیشوندی "همه" مراد کرده ام. 
باری، این پان و پان بازی ها در سده ی نزده هم و اوایل قرن بیستم، ابتدا در اروپا و سپس در افریقا و آسیا عنوان گردیدند و وارد مباحث، نظریه ها و جنبش های سیاسی-اجتماعی گردیدند: پان ایرانیسم، پان ترکیسم، پان عربیسم، پان اسلامیسم، پان اسلاویسم، پان جرمنیسم، پان امیریکن...
درسال 1306 محمود افشار یزدی، واژه ی پان ایرانیسم را وضع کرد و بعد از آن این واژه مثل بسیار واژه های دیگر، وارد فرهنگ دانشگاهی و فرهنگ واژه گان سیاسی ایران گردید. پان ایرانیسم، معطوف به متحد کردن همه ی تیره های ایرانی-آریایی در تمامی قلمرو های زیستی، بومی و فرهنگی آن بود. اما، آنچه به پان ترکیسم مربوط میشود متعلق به خود متفکران ترک نبود. آرمینیوس وامبری، شرق شناس مجارستانی یهودی تبار، که با عثمانی ها رابطه ی نزدیک داشت، به این باور آمد که همه ی سرزمین ها وگروه هایی که به لحاظ هویتی-فرهنگی بالقوه یا بالفعل زبان شان به زبان های آلتایی می پیوندد باید متحد و یگانه شوند. بنابراین، اندیشه ی پانترکیسم با توجه به تاریخ طرح مسله به دهه ی 1860 برمیگردد. اندیشه ی آرمینیوس بعد ها گسترش یافت و شایع شد.
"پان ترکیست ها، آسیای میانه را جایگاه باستانی ترکان نامیدند و بریکی بودن ترکان با تورانیان پافشاری کردند. این به معنای عدم پذیرش حق خود مختاری برای اقوام غیرترک ی درون امپراتوری بود" 1
ایده ی "پان" و واژه پان مفهوماٌ و مصداقاٌ کثرت، عدم تمرکز و در نهایت فدرالیسم را بر نمی تابد، با کثرت گرایی، خود مختاری و فدرالیسم مخالف است. اگر ترکیه، یکی از قدرتمندترین کشور های ترک تبار باشد که هست، دولت ترکیه با فدرالیسم به شدت مخالف است؛ نمونه اش نبرد این دولت با فدرالیست های خلق کرد است. جالب این است که "مصطفی کمال پاشا (اتاترک) یکی از منتقدان ایدیولوژی های فرا کشوری و جهانی مانند پان ترکیسم بود و ترجیح میداد ناسیونالیسم را در داخل مرز های ترکیه جایگزین آن کند؛ هرچند اقدامات او در راستا و به سود پان ترکیسم انجام یافت." 2
ایده و تیوری فدرالیسم را به طور کلی و نخستین بار دانشمندان امریکایی مطرح کردند-جفرسن و دیگران. هنگامیکه امریکا تعریف میشد و قوانین آن نوشته میشد نشریات و مقالات و دسته ها و گروه هایی به همین نام فدرال و نویسنده گان فدرال داشتند. بعد در سویس مطرح شد و سویس فدرالی شد. این فکر یک فکر امریکایی-اروپایی است و کشور های خود را بر اساس نظریه ی فدرالیسم ایجاد کردند، که کار آمد و مفید و مدرن بود. پس، فدرالیسم اندیشه، تفکر و پروژه ی پان ترکیستی نیست، البته اقوام عزیز ترک تبار افغانستان حق دارند و میتوانند مثل ما و دیگر هواخواهان فدرالیسم از این ایده در افغانستان حمایت کنند. بزرگان این قوم چند بار هم در دفاع از این ایده سخن گفتند، که ما استقبال کردیم.
به هر حال! من، تیوری ها و نظریه هایی مثل پان ایرانیسم، پان ترکیسم، پان عربیسم، پان جرمنیسم و ... را عملی و قابل تطبیق نمیدانم، و با این نوع تمامیت خواهی ها، اگر در گذشته بوده اند و اگر در روزگار مدرن، مخالف هستم. شاید حرکت ها، جنبش ها و مکتب هایی که پیشوند "پان" دارند، برخلاف آنچه من می پندارم و باور دارم، ادعای واقعی بودن کنند. به نظر من، این پان ها، در جلوه های گوناگون شان اعم از نژادی، فرهنگی، زبانی و سرزمینی، جنبه ی " ابژکتیو" ندارند، مفاهیم " سوبژکتیو" ( ذهنی) اند. چیزی هستند در حد و ساحت آرزو ها و خواست ها و بیان یک آرمان و نه بیش از آن. 
با عرض ادب و سلام به همه ی موافقان و مخالفان.
لطیف پدرام
--------------------------
1 – رضا، عنایت الله، پان ترکیسم، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، جلد 13 ، چاپ اول، 1383 تهران، صص 549-556 
2- E. van donzel. “Pan-Turkism”.in Islamic Desk Reference: compiled from the Brill, 1994. P 337