-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۳۹۶ اردیبهشت ۵, سه‌شنبه

کودتا، امری استمراری است.

کودتا به عنوان یک حرکت غیرقانونی شورش گرانه، در اشکال مختلف، درشرایط متفاوت، به شکل محدود، گسترده، ملموس وخزنده اتفاق می افتد.


یکی از روزنامه نگاران عدالت خواه و خوش نام، با اشارۀ سربسته به گزارش اخیر سازماندهی توطئه کودتا در افغانستان گفته است که «کودتا» درشرایطی که کشور در اشغال قرار دارد، یک فکاهه است.

مدیریت استعماری درظواهری گونه گون قابل رؤیت است و کودتای خیابانی ( نظیرآن چه درخاورمیانه شاهدیش بوده ایم) ازمصادیق زنده آن است؛ با این تفاوت که به جای استقرار ارتش های استعماری دارای پادگان های قابل دید، شبکه های عملیاتی غیرقابل دید و شناور درسلول های حکومت وجامعه، پروژه تغییر غیرقانونی را در بستر یک کودتای خیابانی مدیریت می کنند.

به کودتا از زوایای مختلفی نگاه شده و تعاریف زیادی از آن ارایه شده است. کودتا بالقوه، امری استمراری و تابع تمهیدات است، اما درعمل، ناگهانی حادث می شود. درشرایط اشغال، به منظور گول زدن افکارعمومی، با رضایت ومدیریت اشغالگر به راه می افتد. به کودتا های رنگارنگ در شانزده سال اخیر، مثلا به کودتا های پارلمانی وائتلاف های کودتایی نگاه کنید.

براندازی نظام با اشتراک یک یا چند شاخه ای از افسران شامل در حاکمیت، نوع کلاسیک و صرفاً یک نمونه از راه اندازی شورش داخلی غافلگیرانه به منظور درهم شکستن ساختار قدرت موجود است. این نوع نگاه محدود، مشابه به دیدگاه های قرن بیستمی «استعمار» است که شرط مستعمره شدن یک سرزمین را «اشغال» نظامی از سوی یک قدرت خارجی تلقی می کردند. زمانی که اشکال استعمار دگرسانی پذیرفت و «اشغال» از شکل حضوری و نظامی به رفتار های ظریفانه و به ظاهر غیر محسوس ( مثلاً نفوذ نیابتی و سیطرۀ بانک ها) گذار کرد، مفاهیم استعمار و مستعمره نیز کثیرالجوانب و گسترده گی یافت.

کودتا در ذات خود یک توطئه «غیرقانونی» وناگهانی است که به گونه خزنده، سفارشی یا مستقیم سازماندهی می شود. این مفهوم از نظر معنا و مشخصات خویش سیالیت دارد و در شرایط معین هرجامعه، با معنا و مشخصات ویژه ای ظاهر می شود؛ اما از نظر بنیادی، دارای قانونمندی عام ویکسان ( تغییرقهری از طریق استعمال زور وقوه از درون) است. این نوع حرکت چه درحضور و چه درغیابت ظاهری استعمار و نیروی اشغالگر، می تواند اتفاق بیفتد؛ مانند کودتای 28 مرداد علیه دکترمصدق یا کودتای فی الحضور انتخاباتی در افغانستان که تیم دکترغنی را روی کار آورد. القصه، واژه های سیاسی دیگر در قوالب انگاشت های محافظه کارانه وکانکریتی دوره پیشا استعماری در نمی گنجند و در عصر پسا استعماری و استعمار مدرن مفهوم کودتا لایه های تفسیری مختلف و گسترش یابنده ای به خود می گیرد. چون در کوتاهه نگاری های فیس بوکی، اطناب کلام روا نیست؛ «یک نکته درین معنی گفتیم وهمین باشد.»