-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۳۹۶ مهر ۱۴, جمعه

قرغیزستان از روسیه خواهان پایگاه نظامی در مرز با تاجیکستان شد

فرید احمدی،
رادیو“آسیای میانه”،
دوشنبه




دوشنبه – تاجکستان: درخواست قرغیزستان از روسیه در مورد ایجاد یک پایگاه نو نظامی در مرزش با تاجیکستان را کارشناسان تلاش برای حلّ یک‌جانبه بحث‌های مرزی آسیای مرکزی می‌خوانند.
۲ اکتبر سفر اسحاقاو، سروزیر قرغیزستان به خبرگزاری روسی ریا نووستی گفت، کشورش به این باور است، که پایگاه جدید روسیه در مرز قرغیزیستان و تاجیکستان به نفع امنیت تمام منطقه است.

به گفته‌ وی، هنوز در این موضوع توافق حاصل نشده است، امّا مذاکرات مقام‌های ذیدخل دو کشور ادامه‌ دارند.
حرف پایگاه دوّم روسیه در قرغیزستان نو نیست. سال ۲۰۰۹ روسیه اعلان کرد، که یک کندک یا گُردان واکنش سریعش را در چهارچوب سازمان پیمان امنیت دسته‌جمعی، به اصطلاح عام، “نتا – ا روسی”در ولایت بادکند قرغیزستان مستقر خواهد کرد. این تصمیم خشم آشکار ازبکستان، که عضو این سازمان نیست و هم نارضایتی پنهان تاجیکستان را، با آن وجود که با اتّفاق قرغیزستان عضو این سازمان است، برانگیخت. وزارت کارهای خارجی ازبکستان آن را یک گونه“نظامیسازی”-  مرز سه کشور عنوان کرد، که موجب افزایش گروه‌های تندگرا خواهد شد.
با همین قصّه گُردان روسی در وادی فرغانه به پایان رسید، تا این‌که ماه ژویه سال روان الماسبیک آتمبایف، رئیس جمهور قرغیزستان پس از ملاقات با همتای روسی اش اعلان کرد، که با ولادیمیر پتین مسئله پایگاه جدید روسیه در مرز جنوبی کشورش با تاجیکستان را مطرح کرده است. وی توانایی تاجیکستان در امر جلوگیری از عبور گوروه‌های رادیکال، نظیر دایش به قرغیزیستان را تحت سؤال برد. و اینک، سروزیر قرغیزستان ادامه‌ مذاکرات سر این پایگاه را باز تأیید کرد.
روسیه در قرغیزستان پایگاه نظامی هوایی موسوم به“کنت”و در تاجیکستان پایگاه نظامی پیاده‌نظام ۲۰۱ – عمرا اختیارداری می‌کند. حالا سؤال مطرح این است، که تا کجا به ایجاد یک پایگاه نظامی دیگر در قرغیزستان ضرورت است؟
مهدی صابر، سرهنگ مستفعی و سابق مأمور خدمات استخباراتی تاجیکستان می‌گوید، دو پایگاه موجوده روسیه در منطقه، یکدیگر را پرّه می‌کنند،( همدیگر را نقض می کند) زیرا“کنت”برای پوشش عملیات‌های هوایی پایگاه ۲۰۱ پیش‌بینی شده و ضرورت به یک پایگاه دیگر نیست و ازبکستان و تاجیکستان برای تأمین امنیت خود نیروی کافی دارند.

وی افزود، اصل هدف قرغیزستان به مشکلات مرزی خود با ازبکستان و تاجیکستان گرفتار کردن روسیه است: «آنها می‌خواهند روسیه را وارد این قضیه کرده، موقعیت خود را مستحکم کنند. این جا حرف داعش، حرکت اسلامی ازبکستان، جماعت انصار‌الله و دیگر گروه‌های تروریستی مطرح نیست. جان‌گپ( سخن اصلی) در حدودهای بحث در مرزها است. چون روسیه آمد و مستقر شد، تاجیکستان و ازبکستان با یک مانع جدّی روبرو می‌شوند. قرغیزها حدود ۸۰ درصد مرز بحثی با تاجیکستان را در سمت واروخ (دیهه‌ای در ناحیه اسفره ولایت سغد تاجیکستان) از خود کرده‌اند».
بحث‌های مرزی میان تاجیکستان و قرغیزستان و ازبکستان هنوز از زمان شوروی “داغ”هستند. این کشورها بحث‌های مرزی خود را در همه قسمت‌ها به انجام رسانیده‌اند، به استثنای قلمرو وادی فرغانه.
وادی فرغانه در زمان تقسیمات مرزی سال‌های ۲۰ – ام عصر گذشته شوروی میان ولایت سغد تاجیکستان، ولایت‌های فرغانه و نمنگان و اندیجان ازبکستان و ولایت‌های جلال آباد و اوش و بادکند قرغیزستان جدا شده است.

این، به اصطلاح، “تبرتقسیم”حدودهای را به وجود آورد، که“جزیره‌های مرزی”عنوان می‌شوند. پس از سقوط شوروی سر صاحبی( تصاحب) راه و آب و زمین، میان نیروهای مرزبانی و ساکنان کشورها گاها کار حتّی به زد و خوردهای نظامی رسیده است. مذاکرات حکومتهای کشورها سالها به این سو ادامه‌ دارند، امّا تا به حال نتیجه‌ای به بار نیاورده‌اند.
وادی فرغانه، محل ظهور و حضور گروه‌های تندگرا و تروریستی و نقطه انفجاری در نقشه آسیای مرکزی نیز ارزیابی می‌شود. از جمله سازمان‌های تروریستی و تندگرایی، نظیر حرکت اسلامی ازبکستان و حزب تحریر، محض در حدودهای ولایت‌های فرغانه و نمنگان و اندیجان ازبکستان شکل گرفته، به تمام منطقه گسترش یافته‌اند.
مهدی صابر می‌گوید، این گروه‌ها در وادی فرغانه از سوی حکومت‌ها سرکوب شده‌اند و می‌شوند و طبیعی است، که بهانه‌ی ایجاد یک پایگاه خارجی بوده نمی‌توانند. او در ضمن قدرت مالی روسیه برای تأسیس یک پایگاه جدید در این قلمرو را سؤال برانگیز می‌داند.
امّا نعمت‌الله میرسیداف، کارشناس در امور منطقه می‌گوید، اگر چه خواهش‌های روسیه با امکانات‌هایش همنوایی نمی‌کنند، ایجاد پایگاه‌های نظامی در آسیای مرکزی همیشه در برنامه کار سیاست‌های خارجی این کشور هست«ایجاد همه گونه پایگاه خارجی در سرزمین این یا آن کشور آسیای مرکزی یک مانع برای استقلال و صاحب‌اختیاری آنها است. امّا نگرانی روسیه بیشتر از زاویه دیگر، دقیق‌ترش، گسترش نفوذ قدرت‌های رقیبش، قبل از همه، ایالات متّحده امریکا و چین است. امریکا از سمت افغانستان می‌آید. چین گسترش خاموش اقتصادی خود را تدریجاً در حال پیاده کردن است. از این خاطر، روسیه طریق پایگاه‌های نظامی منافع ژئوپلتیکی خود را حفظ می‌کند. از سوی دیگر، مسکو از این طریق امنیت خود را در مرزهای آسیای مرکزی می‌گیرد»
ضمناً، بحث استقرار نیروهای روسیه در قرغیزستان سال ۲۰۰۹، زمانی به وجود آمد، که حکومت این کشور از امریکا خواست نیروهای هوایی‌اش از پایگاه“منس”، در هوالی شهر بشکیک را خارج کند. این پایگاه برای پشتیبانی عملیات‌های نیروهای بین المللی در افغانستان استفاده می‌شد. سال ۲۰۱۴مقام ها امریکایی کلید رمزی این“دروازه هوایی به افغانستان”- را به حکومت قرغیزستان سپردند.
کارشناسان تاجیک می‌گویند، در حالی که تمام خطرات به منافع روسیه و قرغیزستان در وادی فرغانه برطرف شده‌اند، درخواست بشکیک از مسکو در مورد یک پایگاه نظامی جدید دور از واقعیت و جز سوی‌ استفاده از وضع منطقه چیز دیگری بوده نمی‌تواند.