-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۳۹۶ آبان ۱۲, جمعه

«شاه دختر بادکند»سر وزیر فرهنگ قرغیزیستان را خورد

 
 
رادیو آسیای میانه دوشنبه تاجکیستان:
 جنجال بزرگ مومیایی یک زن  به قرن یک تا پنج میلادی به سر وزیر فرهنگ قرغیزستان آب ریخت.
 

 
توغلبای کزکاو طبق یک فرمان رئیس جمهور الماسبیک اتمبایف از سمت وزیر فرهنگ قرغیزستان برکنار شد.

این وزیر ۱۲ اکتوبر در بشکیک، پایتخت قرغیزستان، جلسه ای را با شرکت نمایندگان وزارت های داخله، دفاع، فرهنگ، کمیته امنیت ملی و آکادمی علوم قرغیزستان برگزار کرده، مساله به خاک سپردن مومیایی یک زن نامعلوم را، که به زمان گونهای بادیه‌گرد تعلق داشت و ۵۷ سال به این سو در آثارخانه تاریخی ملی قرغیزستان به لقب“انفیسه”نگهداری می‌شد، به میان گذاشت.
 
این جسد مومیایی شده را باستان‌شناسان شوروی پیشین سال ۱۹۵۶ پیدا نموده، به آثارخانه تاریخی قرغیزستان تسلیم کرده بودند.
به قول گواهان، توغلبای کزکاو در این جلسه به حاضرین گفت، که مومیا سرچشمه تمام بدبختی های قرغیزستان است و جامعه دفن آن را تقاضا دارد. وی افزوده است، قرغیزها مسلمانند و طبق شریعت اسلام، مُرده انسان را زیاد نگاه داشتن جایز نیست، آن را باید دفن کرد. این پیشنهاد وزیر فرهنگ را همگی به جز یک باستان‌شناس پذیرفتند.
۱۴ اکتوبر مومیا را از بشکیک به ده هی قره بولاق ولایت بادکند هم‌مرز با ولایت سغد تاجیکستان، آن جایی، که پیدا شده بود، آوردند.
میرزا حیدراف، یک بزرگسال ده‌ی قربولاق، که در رسم دفن مومیا شرکت داشت، به رسانه‌های قرغیزستان گفت، چون مومیا به قبر یا خانه خود برگشت، قرغیزستان دیگر ناامن نخواهد شد و فیض و برکت به کشور خواهد آمد:

“خوب است، که در زمین نگاه داشته شود. ما می‌خواهیم، که در اطراف آن هنگامه نکنند، بگذارند آرام بخوابد. از همه مهم، در کشور امن و امانی باشد. می‌گویند، که مومیا را می‌شود فروخت، اما ما به این اجازه نمی‌دهیم”

همین طور، باشندگان روستای قره بولاق از دفن مومیا، که در میان آن ها“شا هدختر بادکند”لقب دارد، خوش شدند. آن را با قرائت سوره‌های قرآن و قربانی کردن یک گوسفند به خاک سپردند.
اما این  پایان“قضیه مومیا”نبود. نخستین اعتراض رسمی از کار وزارت فرهنگ از زبان الماسبیک اتمبایف، رئیس جمهور این کشور صدا داد، که گفت:
 
«من این را یک خطای بزرگ میدانم و سخت آزرده شده‌ام. فکر می‌کنم، آنهایd که این کار را کردند، جزا خواهند دید. بدون شک، آن را باردیگر نباید از گور بیرون آورد، اما چون همین گونه یک بازیافت به دست آمد، آن را تا آخر باید برای اهداف علمی استفاده می‌کردیم،  کشورهای دیگر این گونه بازیافت ها را آرزو می‌کنند. اگر نیاز بود، بعدتر دفن می‌کردند. باید نخست تحقیق می‌شد، بعد دفن”
“قضیه مومیایی”روز به روز داغ می‌شد. ۱۷ اکتوبر شماری دانشمندان قرغیز در یک نشست رسانه ی تصمیم وزارت فرهنگ را“عمل وندلیزم یا خرابکاری”خوانده، کناره گیری وزیر و برگردانیدن مومیا به آثارخانه  تاریخی را طلب کردند. آنها مومیایی را دستاورد دانش قرغیز، بلکه جهان ارزیابی نمودند.
کدیچه تاشبایوه، مدیر شعبه باستان‌شناسی پژوهشگاه تاریخ و میراث فرهنگی آکادمی علوم قرغیزستان، همان تنها باستان‌شناس یا متخصصی که در نشست کمیسیون وزارت فرهنگ مخالفت کرد گفت،  دفن مومیا را افرادی صادر کردند، که اهمیت علمی بازیافت را نمی‌فهمند:
مومیای هیچ مناسبت به قرغیزها و دین اسلام نداشت و ندارد. اما چرا امروز محض به خاطر حمله‌های روحانیان، من دین رسمی را در نظر ندارم، بلکه برخی فرقه های جریانهای نامطلوب، ما – قرغیزها باید از علم دست کشیم؟ ما باید به عقب برگردیم؟ در هزارساله سوم مگر ما باید به جهالت یاقرون وسطا برگردیم؟”

در همان نشست رسانه ی ضمیره مورتبیکاوه، رهبر بنیاد جمعیتی «سیمه تش تک کیه اپه»، که با فال و پیشگوی های خود معروف است و در گذشته نامزدی خود را به مسند رئیس جمهوری قرغیزستان نیز پیشنهاد کرده بود، به روزنامه‌نگاران گفت، ابتکار دفن مومیا از او بود:
“من گفته بودم، که پس ازگذشت انتخاباتی، که گذشت، خونریزی می‌شود. از این خاطر، کمیسیون دعوت کردند و مومیا را گوراندند. محض برای آن، که مومیای دفن شد، انتخابات آرام گذشت”

همان روز، ۱۷ اکتوبر، در پاسخ به علما وزیر فرهنگ توغالبای کزکاو هم یک نشست مطبوعاتی برپا کرد. وی عالمان را به ایجاد یک هنگامه صنعی متهم نموده، گفت، “ایشان به استعفای من می‌کوشند، نه نجات مومیا و اگر مرا بکشند هم، به تحقیر مُردگان راه نمی‌دهم ”. وی افزود، طی ۶۰ سال اخیر هیچ یک تحقیق علمی به دلیل عدم تجهیزات ویژه انجام نگرفت و برای مومیا مراقبت مناسب نیست، از این خاطر، باید دفن شود، تا به گرد و غبار تبدل نیابد. وی افزود:
“در زمان شوروی همه‌ساله از آثارخانه ایرمیتژ شهر لنینگرادمتخصصان وسیله‌های کیمیاوی را آورده، جسد را دارو می‌کردند. اما پس از سقوط شوروی ، که ۲۶ سال می‌شود، مومیا نگهبانی و مراقبت نمی‌شود، زیرا ما پول و متخصص نداریم. چیزی، که در فضای باز می‌ایستد، خراب می‌شود. کدام چیز همیشه گی وجود ندارد”
تلاش های دانشمندان را سابق وزیر فرهنگ قرغیزستان ریسکیلد مامبیکاو نیز تحت شبه گذاشت. وی گفت، افراد در گذشته برای این مومیا ۵۰۰ هزار دالر پیشنهاد کرده بودند، اما خیلی پرسش انگیز است، که چرا مومیا تا امروز به فکر دانشمندان نیامد؟
وزیر فرهنگ قرغیزستان تنها کسی نبود، که به نیروی غیبی یا سیاه مومیای زن باور داشت. رسانه‌ها از قول نگهبانان آثارخانه تاریخی قرغیزستان قصه‌های عجیب و غریب را پخش کردند. چندی از آنها در باره شبیه دخترک مویاپریشانی سخن زدند، که شب ها از پله های آثارخانه بالا و پایان می‌شد. یکی هم گفت، که به خاطر با چشم خود دیدن این منظره شب ها بی‌خوابی کشید، اما کسی و چیزی را ندید.
روایت های بزرگتر دیگر بودند. برای تثبیت تصمیم دفن مومیا شماری باز کردن قبر تیمورلنگ در سمرقند را، که یک روز پیش از جنگ میان آلمان نازی و اتحاد شوروی اتفاق افتاده بود، نیز مثال آوردند.
کینژیکن گلاوه، یک باشنده  روستای قره بولاق، محل کشف مومیای“شاهدختر بادکند”از نحسی هایی سخن زد، که پس از بیرون آوردن آن اتفاق افتاده بود: “از خاکسپاری این مومیا ۱۸ قرن اگر گذشته ، خیلی خوب نگهداری شده است. این مومیا تاریخ سنّتهای دفن قرن یک تاچهار میلادی قرغیزستان است. می‌گویند، که وقتی آن را بیرون آوردند، قریب ۷ – ۸ سال درختان زردآلو حاصل ندادند. شما خوب می‌دانید، که چه جنجال ها در مرزهای بادکند سالهای اخیر بودند. باید غرض نگیرند، بگذار به خاک سپرده شود ”.
موضوع خاکسپاری مومیای بنام “انفیسه”و“شاهدختر بادکند”۲۰ سال به این سو عمدتاً از سوی فال‌بینان و روحانیان مطرح بود، امّا هر دفعه از سوی دانشمندان و حکومت به این دلیل، که مواد تحقیقات علمی است، رد می‌شد. حالا این پرسش مطرح می‌شود، که آیا فال‌بینها و روحانیان بر دانشمندان در قرغیزستان پیروز‌ آمدند؟
یعقوب سعید، کارشناس تاجیک، می‌گوید، جامعه قرغیزستان به شرافت آزادی هایی، که دارد، سال به سال به نام مذهب تندگرا می‌شود. وی افزود، هر چه که اهمیت علمی دارد، باید به نفع علم استفاده شود، آن چه را، که وزیر قرغیز باید در اولویت دلایلش قرار می‌داد:
“راستی، وقتی قضیه مومیای قرغیزستان را پیگیری می‌کردم، همان تخریب مجسمه‌های بودا در افغانستان پیش نظرم آمد. البته، اهمیت مومیای قرغیزستان به حد مجسمه‌های بامیان نیست. هر دو بازهم متفاوت اند. اما یک خط جالب دارند، که ریشه در باورهای دینی دارد. ملا عمر به وزیر داخله پاکستان گفته بود، که اگر این مجسمه‌ها را از بین نبرد، فردا به خدا چه خواهد گفت. و وزیر فرهنگ قرغیز گفته است، که اگر مومیا خاک نشود، به سر قرغیزستان بدبختی می‌آید. افراط یا تعصب-آن چه این دو حادثه را به هم نزدیک می‌سازد”
۲۳ اکتبر پارلمان قرغیزستان یک کمیسیون  ویژه‌ای برای بررسی“قضیه مومیا” ایجاد نمود. این کمیسیون معلوم خواهد کرد، که“شاهدختر بادکند”- را به آثارخانه تاریخی قرغیزستان برمی‌گردانند یا نه. این شاید مهم هم نباشد، اگر هدف همان بود، که با استفاده از“شاهدختر بادکند”می‌خواستند وزیر فرهنگ قرغیزیستان را برباد دهند. فرمان برکناری او ۲۸ اکتوبر امضا شد.
فرید احمدی،
رادیو“آسیای میانه”، دوشنبه- تاجکیستان