-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۳۹۷ آبان ۹, چهارشنبه

هیچ کشور خارجی، افغانستان را آباد نخواهد کرد

تمیم‭ ‬عاصی‭ ‬معاون‭ ‬اسبق‭ ‬وزیر‭ ‬دفاع‭ ‬ملی‭ ‬در‭ ‬امور‭ ‬استراتژی‭ ‬و‭ ‬پالیسی‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬فعلا‭ ‬کاندید‭ ‬دکترا‭ ‬در‭ ‬مطالعات‭ ‬امنیتی‭ ‬و‭ ‬دفاعی‭ ‬در‭ ‬کالج‭ ‬شاهی‭ ‬لندن‭ ‬می‌‌باشد‭.‬



روبرداری از هشت صبح: 
پس‭ ‬از‭ ‬دو‭ ‬و‭ ‬نیم‭ ‬دهه‭ ‬تکیه‭ ‬به‭ ‬دیگران،‭ ‬زمان‭ ‬آن‭ ‬رسیده‭ ‬تا‭ ‬افغان‌ها‭ ‬من‌حیث‭ ‬یک‭ ‬کشور‭ ‬چند‭ ‬قومی‭ ‬به‭ ‬اساسات‭ ‬اجتماعی‭ ‬و‭ ‬سیاسی‌شان‭ ‬برگشته‭ ‬و‭ ‬چاره‭ ‬مشکلات‌شان‭ ‬را‭ ‬از‭ ‬خود‭ ‬بجویند‭. ‬هیچ‭ ‬خارجی‭ ‬افغانستان‭ ‬را‭ ‬نخواهد‭ ‬ساخت‭ ‬و‭ ‬نسخه‭ ‬معجزه‌آسایی‭ ‬هم‭ ‬برای‭ ‬التیام‭ ‬بخشیدن‭ ‬به‭ ‬درد‭ ‬و‭ ‬رنج‭ ‬افغان‌ها‭ ‬در‭ ‬طویل‌المدت‭ ‬نخواهد‭ ‬داشت‭. ‬سال‌ها‭ ‬تجاوز‭ ‬و‭ ‬مداخلات‭ ‬خارجی‭ ‬افغانستان‭ ‬و‭ ‬افغان‌ها‭ ‬را‭ ‬معتاد‭ ‬به‭ ‬کمک،‭ ‬مشورت‭ ‬و‭ ‬پول‭ ‬خارجی‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬معیارهای‭ ‬امروز‭ ‬دانش‭ ‬و‭ ‬تجربه،‭ ‬نباید‭ ‬موی‭ ‬زرد،‭ ‬چشم‭ ‬سبز‭ ‬و‭ ‬زبان‭ ‬خارجی‭ ‬باشد‭. ‬این‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬معیار‌های‭ ‬اجتماعی،‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬اقتصادی‭ ‬افغانستان‭ ‬متورم‭ ‬و‭ ‬هم‌گون‭ ‬با‭ ‬واقعیت‌های‭ ‬اجتماعی،‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬امنیتی‭ ‬افغانستان‭ ‬نیست‭. ‬بودجه‭ ‬ملی‭ ‬ما‭ ‬متکی‭ ‬به‭ ‬کمک‭ ‬خارجی،‭ ‬میزان‭ ‬رشد‭ ‬اقتصادی‭ ‬ما‭ ‬متکی‭ ‬به‭ ‬منابع‭ ‬خارجی‭ ‬و‭ ‬ارزش‭ ‬پول‭ ‬افغانی‭ ‬تصنعی‭ ‬و‭ ‬حتا‭ ‬اکثریت‭ ‬مطلق‭ ‬تشبثات‭ ‬داخلی‭ ‬ما‭ ‬متکی‭ ‬به‭ ‬قراردادها‭ ‬و‭ ‬بودجه‭ ‬خارجی‭ ‬است‭.‬

‭ ‬زمانی‭ ‬مرکز‭ ‬تولید‭ ‬فکر‭ ‬و‭ ‬کادرهای‭ ‬افغانستان‭ ‬ترکیه‭ ‬و‭ ‬هند‭ ‬بریتانیایی،‭ ‬زمانی‭ ‬الازهر‭ ‬مصر‭ ‬و‭ ‬زمانی‭ ‬هم‭ ‬دانشکده‌های‭ ‬فرانسه‭ ‬بود‭. ‬اما‭ ‬با‭ ‬انقلاب‭ ‬ثور‭ ‬مرکز‭ ‬ثقل‭ ‬خردگرایی‭ ‬و‭ ‬نخبه‌گرایی‭ ‬افغان‌ها‭ ‬دانشگاه‌های‭ ‬مسکو‭ ‬و‭ ‬پترزبورگ‭ ‬و‭ ‬زبان‭ ‬روسی‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬جنگ‭ ‬علیه‭ ‬تروریزم‭ ‬مراکز‭ ‬نخبه‌ها‭ ‬و‭ ‬خردگرایی‭ ‬افغان‌ها‭ ‬دانشگاه‌ها‭ ‬و‭ ‬مراکز‭ ‬علمی‭ ‬و‭ ‬تحقیقاتی‭ ‬غربی‭ ‬خصوصاً‭ ‬انگلیسی‌زبان‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬میان‭ ‬چیزی‭ ‬که‭ ‬گم‭ ‬کرده‌ایم‭ ‬مراکز‭ ‬علمی‭ ‬کابل،‭ ‬هرات،‭ ‬لوگر،‭ ‬بلخ‭ ‬و‭ ‬ننگرهار‭ ‬است‭. ‬حتماً‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬خاطر‭ ‬خرید،‭ ‬نشر‭ ‬و‭ ‬چاپ‭ ‬کتاب‭ ‬باید‭ ‬به‭ ‬قصه‌خوانی‭ ‬پشاور‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬هم‭ ‬خیابان‭ ‬انقلاب‭ ‬ایران‭ ‬برویم؟‭ ‬اما‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬میان‭ ‬نشر‭ ‬زریاب‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬انتشارات‭ ‬بیهقی‭ ‬و‭ ‬کتاب‭ ‬فروشی‭ ‬محمود‭ ‬چهار‭ ‬راه‭ ‬صدارت‭ ‬و‭ ‬امثالهم‭ ‬را‭ ‬گم‭ ‬کرده‌ایم‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬حداقل‭ ‬به‭ ‬آن‌ها‭ ‬بهایی‭ ‬قایل‭ ‬نیستیم؟‭ ‬حتما‭ ‬باید‭ ‬طالب‌العلم‭ ‬دینی‭ ‬ما‭ ‬در‭ ‬مدارس‭ ‬حقانی‭ ‬و‭ ‬دیوبند‭ ‬وزیرستان‭ ‬و‭ ‬اترپردیش‭ ‬هند‭ ‬برود‭ ‬تا‭ ‬رستگار‭ ‬و‭ ‬عالم‭ ‬شود؟‭ ‬اما‭ ‬مدرسه‭ ‬امام‭ ‬ابوحنیفه‭ ‬و‭ ‬دیگر‭ ‬مدارس‭ ‬افغانی‭ ‬چنین‭ ‬مدارج‭ ‬و‭ ‬معیارها‭ ‬را‭ ‬ندارند؟

در‭ ‬مجالس‭ ‬حکومتی‭ ‬دو‭ ‬نسل‭ ‬افراطی‭ ‬را‭ ‬می‌بینید‭ ‬که‭ ‬یا‭ ‬نهایت‭ ‬جوان‭ ‬استند‭ (‬اکثرا‭ ‬انگلیسی‭ ‬بلد‭ ‬اند‭!) ‬و‭ ‬یا‭ ‬مسن‭ (‬اکثراً‭ ‬روسی‭ ‬بلد‭ ‬اند‭!) ‬و‭ ‬نسل‭ ‬پل‭ ‬و‭ ‬میانگین‌شان‭ ‬در‭ ‬اثر‭ ‬جنگ‌ها‭ ‬تحمیلی‭ ‬یا‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬رفته‌اند‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬هم‭ ‬فعلاً‭ ‬بی‌سواد‭ ‬و‭ ‬مشغول‭ ‬کار‌های‭ ‬شاق‭ ‬در‭ ‬شهر‌ها‭ ‬و‭ ‬قصبات‭ ‬افغانستان‭ ‬استند‭. ‬در‭ ‬این‭ ‬مجالس‭ ‬شما‭ ‬به‭ ‬جوانانی‭ ‬برمی‌خورید‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬وجود‭ ‬تمام‭ ‬نیت‌های‭ ‬نیک‌شان‭ ‬عاری‭ ‬از‭ ‬تجارب‭ ‬عمیق‭ ‬حکومتی‭ ‬و‭ ‬بیروکراتیک‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬لکنت‭ ‬به‭ ‬زبان‌های‭ ‬ملی‭ ‬ما‭ ‬صحبت‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬گاه‌گاهی‭ ‬از‭ ‬برای‭ ‬نخبه‭ ‬نشان‭ ‬دادن‭ ‬خویش‭ ‬کلمات‭ ‬خاص‭ ‬و‭ ‬عام‭ ‬انگلیسی‭ ‬به‭ ‬کار‭ ‬می‌برند‭ ‬و‭ ‬رشد‭ ‬غیر‭ ‬طبیعی‭ ‬مسلکی‭ ‬داشته‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬زعم‭ ‬خودشان‭ ‬استعمال‭ ‬این‭ ‬کلمات‭ ‬و‭ ‬مصطلحات‭ ‬حکایت‭ ‬از‭ ‬دانش‭ ‬بزرگ‭ ‬و‭ ‬تجربه‭ ‬عمیق‌شان‭ ‬نزد‭ ‬مردم‭ ‬و‭ ‬همکاران‌شان‭ ‬می‌کند‭. ‬اما‭ ‬آیا‭ ‬این‭ ‬وضعیت‭ ‬قابل‭ ‬دوام‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬آیا‭ ‬نباید‭ ‬دوباره‭ ‬به‭ ‬ریشه‌ها‭ ‬متواضع‭ ‬و‭ ‬عمیق‭ ‬تاریخی‭ ‬و‭ ‬سیاسی‌مان‭ ‬برگردیم؟‭ ‬اصطلاح‭ ‬مشهور‭ ‬زبان‭ ‬پشتو‭ ‬است‭ ‬‮«‬د‭ ‬پردو‭ ‬دودی‭ ‬یا‭ ‬په‭ ‬پور‭ ‬دی‭ ‬یا‭ ‬پیغور‮»‬‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬گفته‭ ‬حافظ‭ ‬‮«‬آنچه‭ ‬خود‭ ‬داشت‭ ‬ز‭ ‬بیگانه‭ ‬تمنا‭ ‬می‌کرد‮»‬‭.‬

در‭ ‬این‭ ‬نوشته‭ ‬من‭ ‬کوشیده‌ام‭ ‬که‭ ‬اساسات‭ ‬انکشافات‭ ‬سیاسی‭ ‬–‭ ‬اقتصادی‭ ‬و‭ ‬انکشافی‭ ‬افغانستان‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬یک‌و‌نیم‭ ‬دهه‭ ‬گذشته‭ ‬مورد‭ ‬سوال‭ ‬قرار‭ ‬دهم‭ ‬و‭ ‬پایداری‭ ‬این‭ ‬نظم‭ ‬را‭ ‬ادامه‌دار‭ ‬ندانسته‭ ‬و‭ ‬خواهان‭ ‬برگشت‭ ‬افغان‌ها‭ ‬به‭ ‬قابلیت‌ها‭ ‬و‭ ‬مزیت‌های‌شان‭ ‬من‌حیث‭ ‬یک‭ ‬ملت‭ ‬و‭ ‬کشور‭ ‬که‭ ‬پایداری‭ ‬و‭ ‬تداوم‭ ‬بیش‌تر‭ ‬دارد،‭ ‬شوم‭. ‬ما‭ ‬باید‭ ‬انکشافات‭ ‬اخیر‭ ‬و‭ ‬قابل‭ ‬پیش‌بینی‭ ‬آینده‭ ‬افغانستان‭ ‬را‭ ‬با‭ ‬دیدگاه‭ ‬فراتر‭ ‬از‭ ‬غرب‌زده‌گی‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬بومی‌گرایی‭ ‬افغانی‭ ‬و‭ ‬برگشت‭ ‬به‭ ‬خود‭ ‬تشریح‭ ‬و‭ ‬توضیح‭ ‬کنیم‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬آینده‭ ‬افغانستان‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬افغان‌ها‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬نسخه‌های‭ ‬افغانی‭ ‬باید‭ ‬تنظیم‭ ‬و‭ ‬ترسیم‭ ‬گردد‭. ‬اما‭ ‬این‭ ‬کار‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬با‭ ‬یک‭ ‬چارچوب‭ ‬تحلیلی‭ ‬چهار‭ ‬بعدی‭ ‬تنظیم‭ ‬و‭ ‬ارایه‭ ‬کنیم‭: ‬الف‭. ‬بومی‌گرایی‭ ‬افغانی‭ ‬و‭ ‬برگشت‭ ‬به‭ ‬خود‭ ‬چیست؟‭ ‬ب‭. ‬بومی‌گرایی‭ ‬افغانی‭ ‬وغرب‌زده‌گی‭. ‬ج‭. ‬بومی‌گرایی‭ ‬افغانی‭ ‬و‭ ‬ناسیونالیزم‭ ‬انتزاعی‭. ‬د‭. ‬بومی‌گرایی‭ ‬افغانی‭ ‬و‭ ‬جایگاه‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬آینده‭ ‬گفتمان‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬ملت‭ ‬در‭ ‬افغانستان‭.‬

این‭ ‬چارچوب‭ ‬فکری‭ ‬به‭ ‬ما‭ ‬کمک‭ ‬خواهد‭ ‬کرد‭ ‬تا‭ ‬بتوانیم‭ ‬روی‭ ‬یک‭ ‬گفتمان‭ ‬اساسی‭ ‬برای‭ ‬آینده‌ی‭ ‬دور‭ ‬از‭ ‬تصورات‭ ‬غربی‭ ‬مبنی‭ ‬بر‭ ‬اقتصاد‭ ‬ملی‭ ‬و‭ ‬ابزار‭ ‬قدرت‭ ‬ملی‌مان‭ ‬که‭ ‬اساس‭ ‬آن‭ ‬پایداری‭ ‬و‭ ‬تداوم‭ ‬بلند‭ ‬مدت‭ ‬است‭ ‬تمرکز‭ ‬کنیم‭.‬

الف‭. ‬بومی‌گرایی‭ ‬افغانی‭ ‬و‭ ‬برگشت‭ ‬به‭ ‬خود‭ ‬چیست؟

بومی‌گرایی‭ ‬اساساً‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬برگشت‭ ‬به‭ ‬ریشه‌های‭ ‬خود‭ ‬و‭ ‬توانایی‌ها‭ ‬و‭ ‬قابلیت‌های‭ ‬خودی‭ ‬است‭. ‬برگشت‭ ‬به‭ ‬اساسات‭ ‬و‭ ‬اجتناب‭ ‬از‭ ‬تکیه‭ ‬به‭ ‬توانایی‌های‭ ‬بیگانه‌گان‭ ‬و‭ ‬غرب‌زده‌گی‭ ‬ستون‭ ‬فقرات‭ ‬این‭ ‬تیوری‭ ‬را‭ ‬تشکیل‭ ‬می‌دهد‭. ‬این‭ ‬نظریه‭ ‬روی‭ ‬دو‭ ‬گانه‭ ‬‮«‬خودی‮»‬‭ ‬و‭ ‬‮«‬بیگانه‮»‬‭ ‬استوار‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬که‭ ‬بیگانه‌گان‭ ‬می‌توانند‭ ‬همکاران‭ ‬خوب‭ ‬باشند‭ ‬اما‭ ‬هیچ‭ ‬وقت‭ ‬نمی‌توانند‭ ‬بدیل‭ ‬قابلیت‌های‭ ‬خودی‭ ‬شوند‭. ‬اما‭ ‬سوال‭ ‬این‌جا‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬تعریف‭ ‬ما‭ ‬از‭ ‬‮«‬خودی‮»‬‭ ‬چیست؟‭ ‬در‭ ‬این‌جا‭ ‬هدف‭ ‬از‭ ‬خودی‭ ‬از‭ ‬جغرافیای‭ ‬مشترک،‭ ‬تاریخ‭ ‬مشترک‭ ‬و‭ ‬اقوام‭ ‬افغانستان‭ ‬است‭. ‬بیگانه‌گان‭ ‬هر‭ ‬کسی‭ ‬که‭ ‬بیرون‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬سه‭ ‬شاخص‭ ‬باشند‭ ‬تعریف‭ ‬می‌شوند‭.‬

ما‭ ‬در‭ ‬این‌جا‭ ‬بومی‌گرایی‭ ‬اصالتاً‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬منتفی‌سازی‭ ‬همکاری‭ ‬با‭ ‬‮«‬بیگانه‌گان‮»‬‭ ‬و‭ ‬غیر‭ ‬افغان‌ها‭ ‬نبوده‭ ‬بلکه‭ ‬هدف‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬اساسی‭ ‬اعتیاد‭ ‬به‭ ‬ذهن‭ ‬و‭ ‬فکر،‭ ‬بودجه‭ ‬و‭ ‬پول‭ ‬خارجی‭ ‬و‭ ‬بالاخره‭ ‬ادبیات‭ ‬خارجی‭ ‬است‭.‬

بومی‌گرایی‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬عام‭ ‬آن‭ ‬تکیه‭ ‬به‭ ‬اقتصاد‭ ‬ملی،‭ ‬فرهنگ‭ ‬و‭ ‬ادبیات‭ ‬ملی‭ ‬و‭ ‬سیاست‭ ‬ملی‌گرایی‭ ‬و‭ ‬اجتناب‭ ‬از‭ ‬تملق‭ ‬و‭ ‬تقلید‭ ‬کورکورانه‭ ‬از‭ ‬راه‭ ‬و‭ ‬روش‌های‭ ‬غربی‭ (‬بیگانه‭) ‬می‌باشد‭.‬

ب‭. ‬بومی‌گرایی‭ ‬افغانی‭ ‬و‭  ‬غرب‌زده‌گی

بومی‌گرایی‭ ‬ملی‭ ‬همیشه‭ ‬در‭ ‬مقابل‭ ‬تجددگرایی‭ ‬غربی‭ ‬بی‌حد‭ ‬و‭ ‬حصر‭ ‬ظهور‭ ‬کرده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬این‭ ‬تجددگرایی‭ ‬غربی‭ ‬بی‌رویه‭ ‬غرب‌زده‌گی‭ ‬می‌گویند‭. ‬امروز‭ ‬در‭ ‬افغانستان‭ ‬در‭ ‬اذهان‭ ‬عامه‭ ‬زبان‭ ‬انگلیسی،‭ ‬کار‭ ‬در‭ ‬مؤسسات‭ ‬خارجی،‭ ‬تماشای‭ ‬فلم‌ها‭ ‬و‭ ‬سریال‌های‭ ‬غربی‭ ‬و‭ ‬خواندن‭ ‬کتاب‌ها‭ ‬به‭ ‬زبان‌های‭ ‬خارجی‭ ‬خصوصاً‭ ‬انگلیسی‭ ‬ملاک‭ ‬دانش‭ ‬و‭ ‬تجربه‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬متأسفانه‭ ‬یک‭ ‬معیار‭ ‬اشتباه‭ ‬از‭ ‬سنجش‭ ‬میزان‭ ‬دانش‭ ‬و‭ ‬مهارت‭ ‬یک‭ ‬شخص‭ ‬و‭ ‬گروهی‭ ‬از‭ ‬اشخاص‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬ساحه‭ ‬کاری‭ ‬و‭ ‬پژوهشی‭ ‬می‌باشد‭.‬

متأسفانه‭ ‬این‭ ‬دیدگاه‭ ‬هم‌چنان‭ ‬با‭ ‬تمام‭ ‬قوت‭ ‬در‭ ‬قسمت‭ ‬سیاست‌گذاری‭ ‬عمومی‭ ‬و‭ ‬مخصوصاً‭ ‬سیاست‌های‭ ‬کادری‭ ‬افغانستان‭ ‬نیز‭ ‬دیده‭ ‬می‌شود‭. ‬فارغان‭ ‬بورسیه‌هایی‭ ‬چون‭ ‬فولبرایت،‭ ‬چیونینگ،‭ ‬ای‌سی‌سی‌ار‭ ‬و‭ ‬امثالهم‭ ‬در‭ ‬پروسه‭ ‬استخدام‌ها‭ ‬ترجیح‭ ‬داده‭ ‬می‌شوند‭ ‬ولو‭ ‬این‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬فرهنگ‭ ‬اداری‭ ‬و‭ ‬زبان‌های‭ ‬ملی‭ ‬افغانستان‭ ‬آشنایی‭ ‬کامل‭ ‬هم‭ ‬نداشته‭ ‬باشند‭. ‬افزون‭ ‬بر‭ ‬این‭ ‬اکثریت‭ ‬پروژه‌های‭ ‬بزرگ‭ ‬و‭ ‬پالیسی‌های‭ ‬کلان‭ ‬ملی‭ ‬افغانستان‭ ‬زیادتر‭ ‬طرح،‭ ‬دیزاین‭ ‬و‭ ‬نوشته‭ ‬آن‭ ‬از‭ ‬طرف‭ ‬مشاورین‭ ‬خارجی‭ ‬و‭ ‬برگردان‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬زبان‌های‭ ‬ملی‭ ‬می‌شود‭ ‬که‭ ‬هیچ‭ ‬مطابقت‭ ‬واقعیت‌های‭ ‬میدانی‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬اجتماعی‭ ‬افغانستان‭ ‬ندارد‭ ‬و‭ ‬حتا‭ ‬این‭ ‬ترجمه‌ها‭ ‬نیز‭ ‬به‭ ‬حدی‭ ‬غیر‭ ‬خوانا‭ ‬و‭ ‬غیر‭ ‬مسلکی‭ ‬اند‭ ‬که‭ ‬نمی‌توان‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬معنا‭ ‬حاصل‭ ‬کرد‭.‬

روی‭ ‬این‭ ‬ملحوظ‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬غرب‌زده‌گی‭ ‬سیاسی،‭ ‬اداری‭ ‬و‭ ‬اقتصادی‭ ‬نهاد‌های‭ ‬افغانستان،‭ ‬تنها‭ ‬به‭ ‬مشکلات‭ ‬کشور‭ ‬افزوده‭ ‬و‭ ‬گره‌گشای‭ ‬مشکلات‭ ‬ما‭ ‬نخواهد‭ ‬بود‭. ‬اما‭ ‬اساساً‭ ‬تحصیلات‭ ‬در‭ ‬غرب‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬زبان‌های‭ ‬خارجی‭ ‬نه‭ ‬تنها‭ ‬خوب‭ ‬بلکه‭ ‬ترجیحاً‭ ‬برای‭ ‬کسب‭ ‬دانش‭ ‬مسلکی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬داخل‭ ‬کشور‭ ‬با‭ ‬کیفیت‭ ‬عالی‭ ‬نیست،‭ ‬کاری‭ ‬نیک‭ ‬و‭ ‬بسا‭ ‬مهم‭ ‬است‭ ‬اما‭ ‬تا‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬چارچوب‭ ‬ارزش‭ ‬ملی‭ ‬قرار‭ ‬داشته‭ ‬باشد‭. ‬امروز‭ ‬هزاران‭ ‬دانشجوی‭ ‬خارجی‭ ‬چینی‭ ‬و‭ ‬هندی‭ ‬در‭ ‬امریکا،‭ ‬بریتانیا‭ ‬و‭ ‬اروپا‭ ‬در‭ ‬رشته‌های‭ ‬مختلف‭ ‬تحصیلات‭ ‬عالی‭ ‬و‭ ‬نیمه‌عالی‭ ‬را‭ ‬فرا‭ ‬می‌‌گیرند‭ ‬اما‭ ‬زمانی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬چین‭ ‬و‭ ‬هند‭ ‬و‭ ‬کشور‌های‭ ‬اصل‌شان‭ ‬بازگشت‭ ‬می‌کنند‭ ‬در‭ ‬چارچوب‭ ‬ارزش‌های‭ ‬ملی‌شان‭ ‬عمل‭ ‬می‌کنند‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬غرب‌زده‌گی‭ ‬اجتناب‭ ‬می‌ورزند‭.‬

پس‭ ‬راه‭ ‬حل‭ ‬در‭ ‬آمیزش‭ ‬مهارت‌های‭ ‬غربی‭ ‬با‭ ‬ارزش‌های‭ ‬ملی‭ ‬در‭ ‬چارچوب‭ ‬واقعیت‌های‭ ‬اجتماعی‭ ‬–‭ ‬سیاسی‭ ‬افغانستان‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬افراط‭ ‬غرب‌زده‌گی‭ ‬مروج‭ ‬فعلی‭ ‬در‭ ‬افغانستان‭.‬

ج‭. ‬بومی‌گرایی‭ ‬افغانی‭ ‬و‭ ‬ناسیونالیزم‭ ‬انتزاعی

بومی‌گرایی‭ ‬افغانی‭ ‬نباید‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬گرایش‌های‭ ‬قومی‭ ‬و‭ ‬هم‌چنان‭ ‬ضد‭ ‬غربی‭ ‬باشد‭. ‬افغانستان‭ ‬کشور‭ ‬افراط‭ ‬و‭ ‬تفریط‌ها‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬این‌جا‭ ‬هدف‭ ‬زیادتر‭ ‬کم‭ ‬نمودن‭ ‬توقع‭ ‬از‭ ‬بیگانه‌گان‭ ‬و‭ ‬تکیه‭ ‬به‭ ‬توانایی‌ها‭ ‬و‭ ‬بازوان‭ ‬خود‭ ‬برای‭ ‬ساخت‭ ‬افغانستان‭ ‬است‭. ‬اما‭ ‬بومی‌گرایی‭ ‬ما‭ ‬کمک‭ ‬خواهد‭ ‬کرد‭ ‬تا‭ ‬از‭ ‬یک‭ ‬شوکه‭ ‬سیاسی‭ ‬–‭ ‬اقتصادی‭ ‬–‭ ‬نظامی‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬خروج‭ ‬نیرو‌های‭ ‬خارجی‭ ‬و‭ ‬برگشت‭ ‬افغانستان‭ ‬به‭ ‬حالت‭ ‬عادی‭ ‬آن‭ ‬است‭ ‬جلوگیری‭ ‬کنیم‭. ‬دیر‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬زود‭ ‬همکاران‭ ‬غربی‭ ‬افغانستان‭ ‬بنا‭ ‬به‭ ‬دلایل‭ ‬مختلف‭ ‬افغانستان‭ ‬را‭ ‬ترک‭ ‬خواهند‭ ‬نمود،‭ ‬هم‌چنان‭ ‬که‭ ‬روس‌ها‭ ‬و‭ ‬انگلیس‌ها‭ ‬افغانستان‭ ‬را‭ ‬ترک‭ ‬گفتند‭ ‬و‭ ‬هر‭ ‬باری‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬اتفاق‭ ‬افتاده‭ ‬متأسفانه‭ ‬افغان‌ها‭ ‬یا‭ ‬به‭ ‬ناسیونالیزم‭ ‬انتزاعی‭ ‬ملی‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬هم‭ ‬به‭ ‬ایدیولوژی‭ ‬دینی‭ ‬و‭ ‬مذهبی‭ ‬رو‭ ‬آورده‌اند‭ ‬و‭ ‬باز‭ ‬در‭ ‬قهقرایی‭ ‬و‭ ‬گودالی‭ ‬از‭ ‬تاریخ‭ ‬فرورفته‌اند‭. ‬اما‭ ‬این‭ ‬بار‭ ‬می‌توان‭ ‬از‭ ‬چنین‭ ‬شوک‭ ‬و‭ ‬گرایش‌هایی‭ ‬با‭ ‬تدبیر‭ ‬و‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬روی‭ ‬توانایی‭ ‬و‭ ‬قابلیت‌های‭ ‬ملی‭ ‬جلوگیری‭ ‬کرد‭.‬

د‭. ‬بومی‌گرایی‭ ‬افغانی‭ ‬و‭ ‬جایگاه‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬آینده‭ ‬گفتمان‭ ‬دولت‭ ‬و‭ ‬ملت‭ ‬در‭ ‬افغانستان

جریان‌های‭ ‬فعلی‭ ‬سیاسی‭ ‬–‭ ‬اجتماعی‭ ‬افغانستان‭ ‬ناپایدار،‭ ‬تصنعی‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬دور‭ ‬از‭ ‬حقیقت‌های‭ ‬جامعه‭ ‬اصیل‭ ‬افغانی‭ ‬است‭. ‬چهره‭ ‬افغانستان‭ ‬واقعی‭ ‬در‭ ‬دهکده‌های‭ ‬آن‭ ‬متبلور‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬آمیزش‭ ‬فرهنگ‭ ‬سنتی‭ ‬روستایی‭ ‬افغانی‭ ‬با‭ ‬تجددگرایی‭ ‬شهرنشینی‭ ‬تدریجی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬می‌تواند‭ ‬پایدار‭ ‬و‭ ‬ریشه‌ی‭ ‬عمیق‭ ‬در‭ ‬ترقی‌خواهی‭ ‬جامعه‭ ‬افغانستان‭ ‬پیدا‭ ‬کند‭. ‬متأسفانه‭ ‬چند‭ ‬شهرنشین‭ ‬غرب‌زده‭ ‬و‭ ‬قراردادی‭ ‬خارجی‭ ‬تعاملات‭ ‬اجتماعی‭ ‬افغانستان‭ ‬را‭ ‬نمی‌توانند‭ ‬تعریف‭ ‬کنند‭. ‬افغانستان‭ ‬کشور‭ ‬اقلیت‌ها‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬تنوع‭ ‬فرهنگی‭ ‬و‭ ‬قومی‭ ‬آن‭ ‬زیبایی‭ ‬آن‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬بافت‭ ‬مشارکت‭ ‬ملی‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬تشکیل‭ ‬می‌دهد‭ ‬هر‭ ‬نوع‭ ‬معادلات‭ ‬و‭ ‬تعاملات‭ ‬سیاسی‭ ‬و‭ ‬اجتماعی‭ ‬آن‭ ‬در‭ ‬آینده‭ ‬نیز‭ ‬روی‭ ‬همین‭ ‬بافت‭ ‬اجتماعی‭ ‬استوار‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭.‬

اما‭ ‬افغان‌ها‭ ‬نیاز‭ ‬جدی‭ ‬به‭ ‬یک‭ ‬گفتمان‭ ‬ملی‭ ‬برای‭ ‬یک‭ ‬افغانستان‭ ‬پساکمک‌ها‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬حضور‭ ‬خارجی‌ها‭ ‬دارند‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬بهترین‭ ‬سناریو،‭ ‬اگر‭ ‬این‭ ‬بیگانه‌گان‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬سرآسیمه‭ ‬خارج‭ ‬شوند،‭ ‬ما‭ ‬چی‭ ‬کنیم‭ ‬و‭ ‬چی‭ ‬تدابیری‭ ‬را‭ ‬باید‭ ‬روی‭ ‬دست‭ ‬بگیریم‭ ‬و‭ ‬اگر‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬تدریجی‭ ‬و‭ ‬پلان‭ ‬شده‭ ‬بیرون‭ ‬شدند‭ ‬به‭ ‬چه‭ ‬تدابیری‭ ‬باید‭ ‬اندیشد‭ ‬و‭ ‬تعاملات‭ ‬ما‭ ‬من‌حیث‭ ‬یک‭ ‬کشور‭ ‬پساکمک‭ ‬و‭ ‬بعد‭ ‬از‭ ‬حضور‭ ‬خارجی‌ها‭ ‬با‭ ‬جهان‭ ‬چگونه‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬چی‭ ‬شکل‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭.‬

این‭ ‬گفتمان‭ ‬نسبت‭ ‬به‭ ‬هر‭ ‬زمان‭ ‬دیگری‭ ‬در‭ ‬افغانستان‭ ‬و‭ ‬میان‭ ‬مردم‭ ‬و‭ ‬دولت‭ ‬افغانستان‭ ‬ضرورت‭ ‬است‭.‬