-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۳۹۸ دی ۶, جمعه

«خزانۀ غیب »: رنج و عذاب ترجمان یهودی«دیوان» حافظ در اسرائیل



 برگرفته از سپوتنیک تاجیکستان
ترجمه: فخرالدین خالبیک




 چاپ غزلیاتش به زبان عبری بار اوّل و در اسرائیل- کشور همسایه ایران انجام شد، که اصلاً رابطۀ سیاسی ندارند. ترجمان یهودی ایرانی، یولسل رنج زیادی کشید، تا این گنج را منظور اسرائیلیان کند. 

 به تاریخ 17 دسامبر در قصر ایشکال دانشگاه شهر حیفای اسرائیل از « دیوان غزل» حافظ شیرازی رونمایی شد. « لسان‌الغیب» هنوز در زندگی‌اش راه به دل های جهانیان یافته بود

دیوان حافظ ، هفتمین شاهکار« سلسلۀ فرهنگ ایران»، که از سوی مرکز ازری برای مطالعات ایران و خلیج فارس (دردانشگاه حیفا و انتشارات «کتاو» به نشر رسید.

 طی 7 سال اخیر این مرکز هفت شاهکار ادبیات فارسی و تاجیکی نظیر« مثنوی معنوی» و«بوستان» و«گلستان» سعدی را به مردم اسرائیل پیشکش کرده است و این سلسله از سوی دکتر سال شهوار، عضو هیئت علمی مرکز ازری ویراستاری شده است. هدف« سلسلۀ فرهنگ ایران» را دکتر شهوار شناساندن فرهنگ غنی ایران به مردم اسرائیل خوانده است

 در بارۀ سال شهوار، که تحقیقات گسترده‌ای در بارۀ ایران، از جمله بهائیان این کشور انجام داده، معلومات کافی در دسترس نیست، امّا شخصیت مترجم دیوان حافظ - رحمان هییم- خیلی جالب است
 رحمان هییم، دکتر علوم مواد‌شناسی، عضو جماعه کاشینکاری امریکا و استاد مواد‌شناسی دانشگاه تیخنیان حیفا است. او در پاسخ به سؤال«من کیستم؟» گفته است، که سال 1953 در شهر اصفهان ایران زاده شده، مکتب ابتدایی و میانه را نیز آن جا ختم کرده است، تا این که در سن 15 سالگی هجرت کرد. او در دانشگاه های بن گوریان و تیخنیان اسرائیل تحصیلات عالی را انجام داده است
رحمان هییم می نگارد: « من موسیقی فارسی و غربی را دوست می‌دارم، به خصوص باخ مؤنس قلبی من است. به این سبب، بار ترجمۀ شعر شاعران فارسی را، که محبّت شان به انسان و طبیعت و آزادی را بازگویی کرده و از دل های دردمند، غمین و شادمان، اندیشه و اندوه یار قصّه می‌کند، بر دوش گرفتم. این شعر انسان را به درک خود و دیگران، حس محیط اطراف و اصلاح جهان وامی دارد».
 او طی 5 سال شش“دردانة شعر پارسی”، از جمله“گلستان”و“بوستان”- ا سعدی شیرازی، “مثنوی معنوی”- ا جلال‌الدّین رومی و دیگران را به زبان عبری ترجمه کرد
 مرکز ازری دانشگاه حیفا در چهارچوب« سلسلۀ فرهنگ ایران» سه کتاب را انتشار داده است. بقیه آثار از طریق اینترنت به طور رایگان دراختیارعلاقه مندان قرارگرفته است.
رحمان هییم می نویسد:
 « من از روی ایمان به برابر میان انسان ها، چنین فعالیت هایی را انجام می دهم، تا خلاء موجود بین فرهنگ های شرق و غرب در اسرائیل پُر شود. انتباه من ازین کار آن است که همگرایی فرهنگ فارسی به عنوان بخشی از فرهنگ شرق درین سرزمین به وجود آید تا در چشم انداز زنده گی ما نسبت به شناخت بیشتر همسایه ها و اطرافیان ما و همچنان ارزش های نوین انسانی کمک کند.»
 موصوف پس از سه سال کار روی ترجمۀ دیوان حافظ، درماه اپریل آن را به اتمام رساند. کتابی حاوی 580 صفحه، شامل 495 غزل«لسان‌الغیب»، که هریک از 7 تا 14 مصراع دارد، آماده شد. در کتاب، پیشگفتار مترجم، شرح حال حافظ و شرح هایی برای فهمیدن معانی غزل هایی که هرچند ظاهراً عاشقانه به نظر می‌رسند و در اصل معانی ژرف فلسفی دارند، نیز جای داده شده‌اند
 رحمان هییم برای فراهم آوری هزینۀ چاپ دیوان «لسان الغیب» روش بی پیشنیه ای به کاربست. ماه می، او یک طرح سرمایه‌گذاری توده‌ای یا کرودفندین را به راه انداخت. او در سامانۀ طرح های ابتدایی“head start”- ا اسرائیل صفحه‌ای را تحت عنوان«طرح حافظ» باز نمود

 برای تبلیغ این طرح به صفحة فییسبوک خود برگشت. او آخرین پیامش را در این صفحه چهار سال پیش گذاشته بود
 نخست او از دوستان فیسبوکی خود دعوت کرد که در نشر دیوان حافظ سهم گیرند. آن چه از آن ها خواسته می‌شد، این بود که 100 شکل جدید اسرائیلی (حدود 280 سامانی یا 30 دلار) سپرده ‌گذاری کنند که معادل خرج یک نسخه کتاب و به معنی فروش قبلی آن است

 دکتر هییم نیازمند مخارج تحریر و چاپ 200 نسخۀ دیوان حافظ بود. از اوّلین پیام او (12 می) دیده می‌شود که این پروفسور 66 سالۀ اسرائیلی رنج زیادی کشید تا به مخاطبان خود برساند که حافظ کیست و چرا باید کتاب او در اسرائیل نشر شود؛ آن هم در زمانی که میان ایران و اسرائیل نه فقط روابط سیاسی نیست، بلکه یک جنگ تمامی عیار روانی و منطقه‌ای در جریان است

 او خود دربرابر دوربین تلفن مابیلی نشسته، ترجمه‌های عبری غزل هایش را قرائت و تفسیر می‌کند.

 در پیامی نوشت که غزل های حافظ را یوهان ولفگانگ فون گوته در قرن 19 ترجمه کرده و به الهام از آن، «دیوان شرقی و غربی» اش را نوشته است. وی می‌نویسد، مرد و زن ایرانی وقتی از مشکلات زنده گی به بن بست می رسند، از دیوان حافظ فال می‌کُشایند و رهنمایی می‌گیرند. 

 از پیام های دکتر هییم برمی‌آید، که ماه می و دو هفته اول ماه جون کار جلب خریدار و سرمایه برای چاپ دیوان حافظ به کُندی پیش می‌ رفت. او به فکر آن که پیام های او را تا آخر نمی‌خوانند، از مردم حتی التماس می‌کند، که برای خواندن پیام مهم، شکیبایی پیشه کنند و آن را تا آخر به خوانش بگیرند و این کار وقت زیادی را نخواهد گرفت.  
 رحمان هییم می نویسد:
« من تلاش دارم فرهنگ شرق را در اسرائیل ترغیب کنم... این کتاب حافظ شاهکار ادبیات فارسی است و مهم خواهد بود که اسرائیلیان خود شان از طریق سرمایه‌گذاری مردمی در هم پیوندی فرهنگ های شرق و غرب در اسرائیل سهم بگیرند. من به شخصه هیچ سود مالی نصیب نمی شوم.
 
او هشدار می‌دهد: هرگاه 200 نسخه کتاب به فروش نرود، طرح ناکام اعلام می شود.
 ترجمان یهودی به خاطر جلب مشتریان چندین غزل حافظ را به زبان عبری در صفحه‌اش گذاشت. از پیام های فیسبوکی او بر می آید که وی تحت فشارهای بیرونی نیز قرار داشته است.

 
 رحمان هییم در نهایت موفق شد، پول کافی را جمع کند. طی سه ماه تپ تلاش ها تعداد مشتریان او از 26 به 350 نفر رسیدند و یک هفته پیش اعلان داشت، که هزینه چاپ کتاب حاصل شده است. (طبق اطلاع این رسانه، طرح 102% اجرا شده، به جای 20 هزار پول اسرائیل، 20 هزار و 320 (حدود 7 هزار دلار) جمع شده است).

 
 24 نوامبر رحمان هییم در برگۀ فیسبوک خود نوشت: در عکس، خوشبختی مرا از چاپ این کتاب می‌بینید. سپاس از دستگیری و رسانه‌ای کردن اطّلاع در جامعۀ اسرائیل. شما را 10 دسامبر به رونمایی آن در دانشگاه حیفا دعوت می‌کنم. ورود علاقه مندان آزاد است.

 
 حافظ شیرازی در زندگی خویش به شهرت جهانی رسیده بود. شاه دهلی (1206-1526) او را به بنگاله خواند، حافظ نرفت، امّا این بیت را گفت:

 شکّرشکن شوند همه توطیان هند،

 زین قند پارسی، که به بنگاله می‌رود.

 
 در عالم اسلام همه او را می‌شناختند. اوّلین دیوان او درقرن پانزده، سه بار در ترکیه انتشار یافته بود. پس از قرن 17 غزلهای حافظ در انگلستان، آلمان، فرانسه و روسیه نیز به چاپ رسیدند. تا به حال غزل های حافظ قریب به 100 زبان دنیا ترجمه شده‌اند.

 
 رونمایی نخستین دیوان حافظ به زبان عبری با شرکت حدود 100 تن از ایرانی تباران، یهودیان، اعراب و اهل علم شهر حیفای اسرائیل برگزار شد.

 
 امّا این تنها رونمایی مجموعه دیوان حافظ در اسرائیل نخواهد بود. بنا به اطلاع رحمان هییم، پس از حیفا در دانشگاه تل-اویو (7 جنوری 2020) ، دانشگاه یهودی بیت‌المقدّس (22 جنوری سال 2020) و دانشگاه بین گوریان در نیگیوه (تاریخش نامعلوم) برگزار خواهند شد.

 
 امّا در شرایطی که ایران و اسرائیل از قریب 40 سال به این سو دررقابت های سخت منطقه ای درگیر اند، و هیچ سر آشتی با هم ندارند؛ «قندپارسی» حافظ تا کجا «شکرشکن» خواهد شد، خود جای پرسش دارد. اما نکته مهم آن است که دیوان «لسان الغیب» با سرمایه خود مردم اسرائیل یا «خزانۀ غیب» به نشر رسید.