-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۳۹۹ فروردین ۳۰, شنبه

شاه فکر می کرد بعد ازسرکوب امیرحبیب الله برخواهد گشت

اسرارِ اعلیحضرت/ منشور امان الله در نقشه هیتلر و موسولینی- رزاق مأمون


عنوان بالا، نام مجموعه پژوهش های جدید براساس یافته های تا هنوز نا گفته دربارۀ اقامت سی سالۀ شاه امان الله درحوزۀ اروپا به ویژه ایتالیا است.

نشر پارۀ چهارم از فصل اول




از مطالعۀ رفتاری شاه امان الله می توان استنباط کرد که شخصیات مشارالیه، مثل همه آدم ها آمیزه ای از هیجانات و عادات خصوصی و ایجابی بود. احتمالاً از رفتاری که در جنگ قدرت با سردارنصرالله درپیش گرفت و عاقبت الامر نایب السلطنه با دلی شکسته و روح غمزده دیده از دنیا فروبست، آرام آرام حس پشیمانی و همدردی بروی مستولی گشته بود. او با این پیوند تازه در تلاش تلطیف دردهای بسته گان نایب السلطنه و سکون وجدان برای خودش بود. اما او در روابط خانواده گی، از شهبانو سرورسلطان ( مادرش) اثر پذیربود و شاید شهامت آن را نداشت که بین خود، مادرش و شهبانوثریا و همچنان بین عالیه وثریا روابط متوازن و بی دردِ سر به وجود آورد.  
تسلط دو زن – شهبانو سرورسلطان و ثریا طرزی- بر شاه امان الله هماره سنگین بود. شاه امان الله درسالیانی که بر سریر شهریاری بر نشسته و از گردنه های اشتهار، تشخص و سعادت بالا می رفت، از متانت ونفوذ حضور شهبانو ثریا تأثیربردار بود؛ و از سلیقۀ همسرش حساب می برد و به آن تمکین می کرد.
هندیه دختر امان الله می گوید: «مادرم ملکه ثریا، مادر شیرین و درعین حال بسیار جدی بودند».

کابل ناته -  محمداعظم سیستانی، چند خاطره از شاهدخت هندیه، دختر شاه امان الله غازی
سیمینار «غازی امان اﷲ خان دخپلواکی ستورى»، کلن آلمان

روابط شاه با همسرش در دیار تبعید، دستخوش تغییراتی ناگزیر شده بود؛ با آن هم هندیه گواهی می دهد که «مادرم قوی بود و پرنسیب داشت». *

https://www.youtube.com/watch?v=oCFo4QuiM4U
صحبت دوم سلطانزوی

وی زمانی دیده دنیا گشوده بود که شاه و شهبانو تیره ترین شب ها و روزهای زنده گی شان را درحالت گریز سپری می کردند. او شاهد رابطه ثبات مند و درخشان میان پدر و مادرش در کابل نبود و از روی آموزه های زنده گی در شهر روم و زوریخ سویس بیان می دارد که «مادرم درموضوعات خانواده گی صلاحیت بیشتری» داشت.

قصه های تلخ و شیرین یک شاهدخت، بی بی سی، کاوون خموش، شنبه 09 مارس 2013 - 19 اسفند 1391

بنا برین، فهم این نکته که چرا شاه امان الله، پوشیده از چشم اعضای خانواده شاهی، با عالیه خانم ازدواج کرده و درواپسین روزهای فروپاشی سلطنت، او را به دست باد فراموشی سپرده بود؛ دشوار نیست. او تاب تحمل آشفته گی در درون خانواده را نداشت و شاید دیگرنیازی نبود تا سرنوشت همسرجدیدش (عالیه) را با مقدرات حرم شاهی که روانۀ قندهار بود، گره بزند.
درشرحیات بعدی خواهیم دید که شاه به هنگام کنار کشی از کابل به قندهار، اطمینان داشت که تاج وتخت کابل را دو باره خواهد گرفت و بعد از اغتشاش شینوار و شمالی به زودی به ارگ شاهی برخواهد گشت. حتی اقامت خانواده و بسته گان شاه درویلای های سلطنتی ایتالیا نیز احتمالاً به چند دلیل کوتاه مدت بود. وقتی حکومت نادری از کابل به روم پیام داد که امان الله خان و بسته گانش از ساختمان سفارت بیرون بروند؛ انتظارات شاه رنگ دیگری به خود یافت.
چون به کانال های ارتباطی داخلی و بین المللی خویش مستظهر بود، پیش بینی کرده بود که گردش وقایع  به زودی راه را برای بازگشت مجدد وی برسریرشهریاری خواهد گشود. او به همیاری های سرنوشت ساز موسولینی، اتاترک و استالین کماکان دلگرم بود. گذشته ازین ها، هنوز به جانفشانی و وفاداری سردارنادرخان به عنوان خادم درگاه دودمان امیرعبدالرحمان خان بی باور نشده بود.
بدین ترتیب، انتظار داشت بعد از قلع وقمع سلسلۀ غیرخاندانی سقاویان، سردارنادرخان او را به احراز دو بارۀ تخت شهریاری دعوت خواهد کرد. افشای خبرازدواج با عالیه خانم درهرحالتش به صلاح نبود. آیا شهبانو ثریا و دخترانش هیچ گاه ازین راز مطلع نشدند؟
پاسخ قطعی به این پرسش نمی توان یافت. * در یک برنامۀ دیداری، از دختر شاه پرسیده شد که از شاه امان الله چی اشتباهاتی سرزد؟ هندیه پاسخ داد: نمی گویم. آدم های کلان اشتباهات کلان دارند.

https://www.youtube.com/watch?v=XWipNu1QKb8

سلطان زوی، طلوع - Feb 8, 2012
پانگاشت: هندیه درچند گفت وگو تصریح کرده است که در خانوادۀ شاه امان الله « همیشه اختلاف نظر وجود داشت». البته نگاه شاهدخت هندیه به فضای خانواده درعالم هجرت است. دردنبالۀ کتاب حاضر، از ورای مجموعه مطالب زنجیره ای، طرح ملایمی از یک پاسخ به پرسش بالا در ذهن خواننده گان صورت خواهد بست. ( نویسنده)

زنده گی شاه و شهبانو درحالت انتظار سپری می شد و به دلیل کثرت همراهان، اقامت درازمدت در کاخ های رسمی، از هر جهت دشوار می نمود. خانوادۀ شاهی ظاهراً بعد از مدتی، به تعمیر سفارت افغانستان در روم واقع در جاده نومنتان خانه شماره 120نقل مکان کرد. این زمانی بود که نبرد خونباری بین سپاهیان حکومت «سقاوی» به سروری حبیب الله کلکانی ملقب به «خادم دین رسول الله» و نفرات تحت فرمان جنرال نادرخان درکابل درچهار محاذ اطراف پایتخت درجریان بود.
خانوادۀ شاهی مدت شش ماه در ساختمان سفارت افغانستان در روم، زنده گی کردند و شاه درین اندیشه بود که اقامت آن ها امر «مؤقت» است. *

پانزده سال انزوا و فقر برای شاه امان الله
فرحناز فروتن- شبکه طلوع، در گفت و گو با هندیه و بررسی برخی اسناد خطی
https://www.youtube.com/watch?v=hV-gjb9qSLU

سردارنادر خان همین که حکومت «سقاوی» را بعد از 9 ماه برانداخت، برخلاف انتظار شاه امان الله، از وی برای بازگشت به تاج و تخت شاهی دعوت نکرد؛ و بدون معطلی، فرمان داد که امان الله و بسته گان خاندان شاهی را از سفارت روم بیرون برانند.
اینک زجر وآزار شاه و شهبانو، شرنگ شوم خود را به صورت تازه ای نموار می کرد.
دخترشاه می گوید که تا آن دم، شاه « خیال می کرد ملت طرفدارش است. وقتی که فهمید، نه این طور نبود و نتوانست درآن ده سال که مدت کمی است در تاریخ یک مملکت، آرزوی خود را برآورده کند؛ بسیار زجر می کشید.»

https://www.youtube.com/watch?v=XWipNu1QKb8
سلطان زوی، طلوع - Feb 8, 2012

شاه از اقدام حکومت نادری انتباه گرفت که باید برای زنده گی دایمی در روم اقداماتی را آغاز نماید. وی در نقطه مرکزی پایتخت ( روم) یک ویلای بزرگی را خریداری کرد.
 با این حال، بین حکومت نادری درکابل و شاه امان الله یک «تبانی وسازش» برقرار بود. مدارک بازمانده در بایگانی کابل نشان می دهد که « شاه امان الله درسال دوم پادشاهی نادرخان، برای خود و اعضای خانواده اش پاسپورت (گذرنامه) سیاسی دریافت کرده بود».

پانزده سال انزوا و فقر برای شاه امان الله
فرحناز فروتن- شبکه طلوع، در گفت و گو با هندیه و بررسی برخی اسناد خطی

https://www.youtube.com/watch?v=hV-gjb9qSLU

امان الله و ثریا، در ایتالیا صاحب دو فرزند دیگر شدند * که به آن ها نیز زبان پارسی دری یاد دادند. برای امان سال های دراز« فراموش شدن» آغاز گردید.

راز های سر به مهر تاریخ دپلوماسی افغانستان در نیمه نخست سده بیستم- الکساندر کنیازوف، عبدالله یف، پانین، پلیف و تیخانف. به گزینش و گزارش عزیز آریانفر
پانگاشت: هندیه خواهران و برادران خود را جمعاً 9 نفر برشمرده؛ و به اضافه شاه وشهبانو، 11 نفر بوده اند. در مکاتیب اسامی فرزندان شاه قرار ذیل ذکر شده است: شهزاده هدایت الله، شاهدخت دکتر ملیحه ‌بیگم، شاهدخت امینه ‌بیگم، شاهدخت عابده‌ بیگم،، ولیعهد رحمت‌الله خان، شاهدخت عادله‌ بیگم، شاهزاده احسان‌الله، شاهدخت هندیه، شاهدخت ناجیه ‌بیگم. هندیه درهند و ناجیه در روم زاده شدند.

سپس، نوبت به نشریات ریزبین و کنجکاو اروپایی رسیده بود که بر زنده گی روزانۀ شاه امان الله و همراهانش سایه سان راه یابند. یک نشریه اروپایی در انتقاد از امان الله خان نگاشت:
این مساله در خارج از دنیای شرق نیز اثبات شده است که با شتابزده گی نمی توان به توسعه انسانی دست یافت. دربستر سنت های کهن، نمی توان طی یک نسل ملت مدرنی را بنیان نهاد. شاه امان الله پادشاه افغانستان همراه با همسر زیبایش مجبور به فرار از کشور شان شدند. آن ها می خواستند یک نژاد کهن شرقی هزاران ساله را با اقداماتی شتابزده  بارور بسازند.
دشواری های شاه برتر- امان الله خان- را زمانی می توانیم تصور کنیم که وی اصلاحات خود را زمانی روی دست گرفت که با افراد مذهبی و مردم عادی در یک وضعیت پیچیده ای گرفتار آمد. آیا امان الله باید انتظار بیشتری می کشید؟ او لزوماً و باید آهسته جلو می رفت؟ حالا پرسش این است که وی تا چه حدی درین ره از خود شتابزده گی نشان داد.

سنت گرایی شرق، روند توسعه جهانی سد شده است.
Daily Clarion-Ledger, Jackson, Miss. Sunday Morning, Feb, 3, 1929

امان الله در ماه های نخست اقامت در روم، به شنیدن یا خوانش انتقاد ها و ارزیابی های هیچ کسی علاقه نداشت. او سرگرم کارهای روزانه در محیط خانواده بود تا زنده گی را از صفر بیاغازد و جا بیاندازد. خبرنگاران نشریات مختلف در حواشی اش پرسه می زدند تا از ته و توی کارهای روزانۀ شاه شرقی پناه گرفته در جزیره ایتالیا سر در آورند.
نشریه ای نوشت: امان اللهُ شاه رانده شده از افغانستان یک کاخ ویلایی در منطقه ( پراتی کوارتر) شهر روم نزدیک کلیسای سنت پیترز * خریداری کرده است. این ویلا دارای ۲۴ اتاق و مجهز با تمام وسایل پیشرفته به شمول تشناب های شیک، سالن و اتاق آفتابگیر است. بهای ویلا مبلغ دو میلیون و یک صد و بیست و پنج هزار لیره ایتالیا برابر با یک صد و دوازده هزار و هفت صد و هفتاد و پنج دالر امریکایی است. گمان می رود امان الله پول زیادی در اختیار دارد.
پانگاشت: کلیسای پیتر مقدس یا کلیسای پطرس حواری یا کلیسای سن پیر (به ایتالیایی واقع در شهر واتیکان در روم از بزرگ ‌ترین کلیساهای جهان است که مربوط به دورهٔ رنسانس پسین می‌شود. این کلیسا که توسط دوناتو برامانت، میکل آنژ، کارلو مادرنو و برنینی طراحی شده، معروف ‌ترین اثر معماری رنسانس می‌باشد. زیربنای این کلیسا نزدیک به ۲۰۰ هزار متر مربع است و حجاری‌ها و مجسمه‌های سقف آن اثر میکل آنژ می‌باشد. ساخت این كلیسا 120 سال طول كشید. ویلای سه طبقه ای که شاه امان الله درنزدیک سنت پیترز خرید، اکنون مقر سفارت نایجیریا در روم است.

گزارش مؤرخ 7 نوامبر، شاه پیشین در روم یک ویلا خرید.
Daily News, Friday, November 8, 1929

یک روزنامه محلی در روم نوشت که امان الله « از بیم آن که اعدامش کنند به فکر عموزاده اش ( ویکتورامانوئل) افتاد و در ایتالیا رحل اقامت افگند. هیچ یک از مسلمانان ساکن در خارج از شهر روم با امان الله معرفت نداشتند؛ زیرا او هیچگاه در محافل اروپایی ظاهر نشده بود. تنها یک خیاط رومی که لباس های امان الله را می دوخت، روی لباس های دوخته شده برچسب می زد: دورانت خیاط پادشاه افغانستان!

گزارش: شاهان رانده شده روم را دوست دارند.

The palladium- Item, Richmond, Monday, April, 21, 1941

زنده گی در ویلای پراتی کوارتر با خوشی سپری می شد.

هندیه دخترشاه امان الله داستان هایی از «خاطرات فراموش ناشدنی، جالب و پرمحبت» سالیان نخست زنده گی در روم را به یاد می آورد. شاه اعضای خانواده به خصوص کودکان را« برای قدم زدن به پارک های مقبول روم» همراهی می کرد. *


پاورقی: هندیه به دشواری فارسی حرف می زند. اما به روشنی قادر به افادۀ مطلبی است که در ذهنش خطور می کند. وی می گوید « پدرجانم ما را به موتر خود به بیرون از شهر و به لب بحر می بردند. برای ما اطفال جشن بود؛ با ما بازی می کردند وبا ما خوش ومهربان بودند. وقتی هوا صاف می بود، پدرم خوش داشت غروب را تماشا کند. وقتی آفتاب نزدیک به غروب، به رنگ سرخ ونارنجی  وگلابی درمی آمد، ایشان غروب را به حالت اکرام تا آخر تماشا میکردند.

منبع: کابل ناته -  محمداعظم سیستانی، چند خاطره از شاهدخت هندیه، دختر شاه امان الله غازی، سیمینار «غازی امان اﷲ خان دخپلواکی ستورى»، کلن آلمان

همزمان، شاه با هیجانی فروکش ناپذیر، برای استرداد سلطنت از چنگ خانوادۀ آل یحیی برنامه می ریخت. وی چشم انتظار یک فرصت دراماتیک بود تا به کمک کشورهای متحد خارجی دوباره به کابل برگردانده شود. گروه های امانیست در اروپا فعالیت های خود را درین راستا شدت بخشیده و شاه نیز با آنان در تماس بود. یک گزارش دولتی ایتالیا درآن زمان قید کرده بود که: امان الله درین اقامتگاه همراه با پیروانش که از راه های مختلف به اروپا گریخته اند، برضد نادرشاه برنامه ریزی می کنند تا او را دو باره به سلطنت کابل برگردانند. متاسفانه آمدن امان الله به روم با تغییرات در سیاست خارجی ایتالیا نسبت به اوضاع افغانستان همراه بود و در آن سال موسولینی که از نظر فکری به بریتانیا نزدیکی داشت، مایل نبود بریتانیا را برنجاند.
برخی را عقیده برین بود که دوچه ( موسولینی) با توجه به اهمیت مساله افغانستان و هند برای لندن، درهم آهنگی با امپراتوری بریتانیا شرایطی را فراهم آورد که از شخصیتی ضد انگلیس مانند شاه امان الله و خانواده اش در روم پذیرایی شود.
موسولینی قبل از تأسیس محور روم- برلین، ( به سروری ادولف هیتلر) پروژه هایی را به منظور همدستی واتحاد با پایگاه های انگلیس در افریقا و خاورمیانه توسعه داده بود. یک نشانه مهم دیگر در دگرگونی سیاست ایتالیا نسبت به افغانستان، بازگشایی سفارت ایتالیا درکابل بود که از زمان سرنگونی شاه امان الله تعطیل شده بود.

Amanullah Khan and Relations Internationals with Italy
Graduating Speaker- Roberta Bin, Prof. Antonio Trampus, Serial number 987026
Co-ordinator- Prof. Dulcie Basosi
Academic Year
2013/2014
Page: 92