-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۳۹۹ اردیبهشت ۲, سه‌شنبه

فیصلۀ ایتالیا برای پرداخت مخفیانه پول به شاه امان الله


نشر پارۀ هفتم از فصل اول 
اسرارِ اعلیحضرت/ منشور امان الله در نقشه هیتلر و موسولینی- رزاق مأمون


با این حال درتلاش های شاه برای بازگشت به کابل خللی پدید نیامده بود. پویایی ها از استقامت شمال افغانستان هم مرز با قلمرو شوروی متصور بود و این مساله بیشتر به دیدگاه مقامات شوروی رابطه داشت که هماره به امان الله به چشم یک انقلابی می نگریستند. از سوی دیگر مقامات شوروی ( مانند اتاترک) علاقه ای به شاهان نداشتند و احتمالاً قرار نبود خود را درگیر کمک به امان الله خان کنند؛ مگر این که مطمئن می بودند که شاه کاملاً از عهده چنین کاری برمی آمد.

The Sydney Morning Herald, Thu, Feb 27, 1930
بازگشت به افغانستان- تشنج در افغانستان- کلکته

فعالیت های هم آهنگ شدۀ امان الله به هدف دستیابی دو باره بر کابل، دیگر امری مکتوم نبود. تحرکات سیاسی او خشم امپراتوری بریتانیا را بر می انگیخت.
مراد از استقبال اولیه ای انگلیس از اسکان امان الله درایتالیا بدان سبب بود که فکر می کرد امان الله درآن جا فرصت داشته باشد به شیوۀ خودش زنده گی کند. نگرانی از نخستین برنامۀ ایجاد شورش از سوی امان الله، بزرگ ترین اشتباه بود. با این حال به نظر می رسید که دولت روم نیز نسبت به آن چه درداخل ویلا در ناحیه پراتی ( منزل امان الله) می گذشت، از مدارا کار می گرفت و توجه چندانی به آن نشان نمی داد. امان الله برای دولت ایتالیا نه تنها یک مهمان به حساب می رفت؛ بلکه رفته رفته به یک باراضافی تبدیل می شد. *

پاورقی: منابع شوروی بدین باور بودند که شاه امان الله در روم به پول نیازی نداشت. «حکومت موسولینی به شاه پیشین افغانستان هرچند هم نیازی به پول نداشت، سوبسایدی پولی مقرر نمود.»
جنگ افغانی استالین، برگردان عزیزآریانفر، برگ 248

مدارک دولتی ایتالیا حکایه دارند که امان الله اغلب برای حل تنگنا های اقتصادی و پرداخت وام هایش مرتب به شاه ویکتورامانوئل سوم و دولت ایتالیا مراجعه می کرد. وی با خریداری یک باب خانه در مجاورت پراتی، تمام پس انداز خود را خرج کرد و درنتیجه به شمول خودش، اعضای خانواده و نفرات شاهی که با وی بودند، با مشکل اقتصادی مواجه شدند.
گزارش رسمی حکومت ایتالیا درین باره چندان شفاف نیست. خریداری ویلا درنزدیکی مرکزواتیکان، کُل هزینۀ نقدی امان الله را نه بلعیده بود. بخشی از دارایی او برای خریداری خانه هزینه شده بود. شاه درسالیان نخست زنده گی درروم، برای پیشبرد فعالیت های «سیاسی» وتأمین مخارج هسته های امانیست ها دراروپا و افغانستان، نیازمندِ هزینۀ کمکی «خارجی» بود؛ نه برای ارتزاق خانواده.
شاهدخت هندیه گواهی می دهد که درخانوادۀ شان، « همیشه پول برای مکتب بود. برای چیزهای دیگر، نه.  زنده گی ما ظاهرا لوکس بود؛ اما درواقع نبود. بعد از جنگ دوم جهانی بسیار مشکلات ما زیاد شد. ما به هیچ کس نگفتیم.»

https://www.youtube.com/watch?v=XWipNu1QKb8
سلطان زوی، طلوع - Feb 8, 2012

سخن شاهدختِ امانی که زنده گی خانوادۀ شاهی «ظاهراً لوکس» بود؛ اشاره به این نکته است که امکانات زنده گی در روم، متناسب با حجم توقعات دودمان شاهی نبود. بنا برین شاه سابق به منظور حفظ سطح بالای زنده گی یا دست کم به منظورپاسداری از شأن ومقام خویش از دولت ایتالیا تقاضا کرد که ماهوار مبلغ سی هزار لیره دراختیار وی قرار دهد. *

پاورقی: اعضای خانوادۀ شاهی به اصطلاح معروف به «کته مصرفی» عادت داشت.
 چارلز، اس، دیوی مشاور مالی پیشین حکومت پولند درگزارشی از نخستین سفر اروپایی شاه امان الله قبل از سرنگونی حکومتش چنین می گوید: شاه امان الله پادشاه افغانستان همراه با پنجاه تن از «همسران و دخترانش از پاریس دیدار داشت و همه به فروشگاه رودی له پایکس و  فوبورگ استریت هونور رفته بودند. گروه مهمان همچنان در یکی از بهترین هوتل های پر قیمت پاریس اقامت گزیده بودند. تعرفه مصارف مهمانان و خریداری آن ها به شمول جواهرات مبلغ 250 هزار دالر بالغ شده بود که از طرف دولت فرانسه پرداخته شد.
خبرهای خریداری و مصارف گروه همراه شاه امان الله از سوی وزارت خارجه پولند در اختیار مشاور مالی چارلز دیوی قرار گرفت و گفته شده بود که امان الله خان از پاریس بعداً قرار است برای رفتن به کشورش، از خاک پولند بگذرد. آن ها ممکن است روز شنبه به پولند بیایند و به روز سه شنبه از آن جا بروند. چارلز دیوی احتمال داد که امان الله به روز شنبه به پولند خواهد آمد و روز بعدی یعنی یک شنبه برای حکومت پولند قابل تشویش نخواهد بود؛ زیرا تمام فروشگاه ها تعطیل خواهند بود و بازدید کننده گان صرفاً می توانند از دکان های کوچک خریداری کنند. وی پیشنهاد کرد در صورت ماندن هیأت همراه شاه امان الله باید روز دوشنبه رخصتی عمومی اعلام شود و به رسم اعزاز از حضور اعلیحضرت با راه اندازی یک رژه و موزیک همراه با بیرق ها در وارسا پذیرایی صورت گیرد. وزارت خارجه این ایده را قبول کرد و مصارف تنها مراسم رژه، هزینه زیادی بر نظام مالی پولند تحمیل نکرد و هیأت کلان شاه امان الله مانند روزهای اقامت در پاریس امکان نیافتند که به خرج حکومت پولند اشیای قیمتی و جواهرات از فروشگاه های لوکس برای خود خریداری کنند!
Chicago Tribune, Sunday, Jun 12, 1938

از سوی دولت ایتالیا به آقای لیوانت از مدیران اداره سیاسی و تجاری اروپا و رافایل گوریلگیلیا وزیر دولت در امور افریقا مآموریت داده شد که وضعیت اقتصادی شاه پیشین افغانستان و یاری های مالی ممکنه برای او را مورد مطالعه قرار دهد.
گواریگیلیا به پیشنهادات امان الله گوش داد؛ اما پس از یک سری تحلیل محتاطانه، با درنظرگیری نگرانی، گمانه زنی و اعتراض برخی حلقات در امپراتوری بریتانیا، به مطالبات امان الله به طور جدی ترتیب اثر نداد و درضمن دیدار شاه امان الله از ترکیه نیز نوعی هشدار تلقی شده بود. *

پاورقی: * امان الله از سال 1930 به بعد یک رشته سفرهای جدی به خاورمیانه را به هدف تقویت امکان همکاری ها شروع کرد. ترکیه از نخستین کشورهایی بود که وی از روم به آن جا سفر کرد که به عنوان خاستگاه بسیاری از ریفورم های وی شمرده میشد و همیشه آن را ستایش می کرد.

Amanullah Khan and Relations Internationals with Italy
Graduating Speaker- Roberta Bin, Prof. Antonio Trampus, Serial number 987026
Co-ordinator- Prof. Duccio Basosi
Academic Year
2013/2014
Page: 97

گواریگیلیا به خاطر قانع کردن امان الله، پیشنهاد یک پلان اقتصادی سری را مطرح کرد که به موجب آن، پول از خزانه دولت ایتالیا به طور مستقیم در اختیار شاه سابق قرار نمی گرفت. پس قرار شد که پول به صورت دوامدار ازطریق شاه ویکتور امانوئل به طور شخصی برای وی داده شود؛ مشروط بر این که شاه سابق افغانستان سندی را به امضاء برساند که به موجب آن، وی از هرنوع فعالیت سیاسی و تحرکات خود، دولت ایتالیا را درجریان گذاشته و فراتر از حیطۀ نظارت دولت و اجازۀ مقامات روم به هیچ اقدامی متوسل نگردد.
این حرکتی هوشمندانه بود که هم اطمینان امان الله حاصل شد و هم راهی برای کنترول فعالیت هایش باز شد و امپراتوری بریتانیا هم آرام گرفت. سر از اپریل 1930 پرداخت ماهیانه مبلغ ده هزار لیره به امان الله خان و خانواده اش اجرایی شده بود. مگر علی رغم دریافت کمک های مالی، شکایات شاه امان الله خان ادامه یافت و پیوسته برای دریافت یارانه های بیشتر مالی به علت نیاز شدید با مقامات وزارت خارجه درتماس می شد.

Amanullah Khan and Relations Internationals with Italy
Graduating Speaker- Roberta Bin, Prof. Antonio Trampus, Serial number 987026
Co-ordinator- Prof. Duccio Basosi
Academic Year
2013/2014
Page: 94

پاورقی: فشارهای جدی اقتصادی در سال های جنگ جهانی دوم و پس از آن، شاه امان الله را غافلگیر کرد و تا سال های آخراقامتش در تبعید گاه روم ادامه یافت. او بین ویلای شخصی اش در روم و زوریخ در رفت و آمد بود.

در29 ماه سپتامبر سال 1930 اطلاعی انتشار یافت که امان الله افزون بردریافت مدد معاش از دولت ایتالیا، دست استمداد و خواهش به حکومت سردارنادرخان نیز دراز کرد. خواهش امان الله از سوی حکومت نوپای کابل برگشت خورد. شورای ملی افغانستان بر علیه درخواست شاه امان الله برای بازگرداندن جایداد هایش در افغانستان قطعنامه ای صادر کرد. در قطعنامه ای از امان الله تقاضا شده بود جواهرات سلطنتی را که ادعا می شد با خود برده بود؛ دو باره به کشور برگرداند.

Green Bay Gazette, Mon Sep 29, 1930
به حوالۀ خبرگزاری اسوشیتد پرس

دولت آل یحیا، از خطرحضور امان الله دراروپا و نفوذ او درمیان قبایل واقشارمختلف کشورآگاه بود. دستگاه تبلیغاتی علیه امان الله فعال شده بود که مخاطب شان امان الله بود که باید« جواهرات اندوختۀ سالیان دراز افغانستان را به خزینه بیت المال مسترد کند.

تردید شایعات باطله شاه مخلوع، چاپ سنگی کابل- 1309 نویسنده: فیض محمد خان ذکریا، برگ 23

از نظرتبلیغاتی، این مسأله نقطه ضعف امان الله خان بود. افراد با نفوذ و روحانیون حکومتی از تریبیون رسمی اعلام می کردند که « ما ملت می خواهیم جواهرات خزینه افغانستان را از امان الله بگیریم. امان الله آن همه را جمع کرده با خود برده است؛ باید به ملت بسپارد.»

همان اثر، برگ 25
دربارنادری به این هم بسنده نکرد و قضیه را به شورای ملی ارجاع داد. نماینده گان شورای ملی با صدور بیانیه ای اعلام داشتند که « در باب استرداد جواهرات افغانستان با امان الله خان دعوی خواهیم کرد. در موقع افتتاح شورای ملی از طرف ملت وکیل گرفته خواهد شد و با امان الله درمحاکم دنیا محاکمه خواهیم نمود.»

همان اثر، برگ 26

شاه درگفت وگو های رسانه ای، به ضد حمله متوسل می گشت و از «حق» خود برای تحصیل سلطنت کابل پی آیند حرف می زد.
درمصاحبه با خبرنویس لاس انجلس تایمز گفته بود که وی « مستقیم از نسل سلیمان پادشاه است و ظرفیت آن را دارد تا نقش خود را به درستی انجام دهد.» * منظورشاه از اجرای «نقش»، کارآمدی و حق وی برای رسیدن دو باره بر سریر سلطنت بود. با این حال، در مدت کمتر از دو هفته هرچند منابع اروپایی از تنگنای اقتصادی درخانواده شاه پی آیند گزارش می دادند، حکومت افغانستان که خود از «قبیلۀ سلیمان» ( بنا به فرض شاه پیشین) به حساب می آمد، امان الله را به ذخیرۀ ثروت نقدی هنگفت در بانک های خارجی متهم می کرد. **

پانوشت 1: خبرنویس در ستون روزنامه نوشت که امان الله اکنون در شهر روم «خانه مجللی در ایتالیا دارد. دارایی وی به طور دست ناخورده در حدود پنجاه میلیون دالر است و ارزش جواهرات همسرش به 12 میلیون دالر بالغ می شود. »
The loss Angeles Times, Wed, Jan 8, 1930
پانوشت 2: یک روزنامه انگلیسی نگاشت: شاه سابق امان الله خان و همسرش با مشکلات سخت مالی دست و پنجه نرم می کنند. وی اخیراً در نامه ای به سردار نادر خان از بابت تنگدستی مالی شکایت کرده و تقاضا کرده بود تا ملکیت شخصی شهبانو ثریا در کابل که 600 هزار پوند قیمت دارد، به فروش برود و پولش دراختیار وی قرار گیرد. نادر شاه در جواب گفته است که جایداد مذکور قبلا فروخته شده و پول آن به خزانه ملی واریز شده است. مساله به لویه جرگه ارجاع گردید. رهبران قومی در جرگه اعلام کرده اند که امان الله مبالغ بزرگ پول را در اختیار خود دارد و با وجود آن که اعتراض وی رد شده؛ اما دولت سالانه مبلغ 22 هزار پوند به اقارب و بسته گان وی می پردازد.
حکومت خاطر نشان کرده است که امان الله در جریان سفر اروپایی اش مبالغ بزرگی از پول را در بانک های بین المللی ذخیره کرده بود که برای پیشبرد یک زنده گی لوکس برای خانواده اش بسنده است. علاوه بر آن گفته شده است که امان الله جواهرات دولتی به ارزش بیش از یک میلیون پوند را با خود برده است.
The Age, Mon, Oct 13, 1930
کلکته: گزارش تحت عنوان تیر امان الله خطا رفت. در خواست شاه سابق برای پول رد شده است.