-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۳۹۹ اردیبهشت ۲۳, سه‌شنبه

سیاست بازی هوشمندانۀ سردارهاشم در جنگ جهانی

یک گام به عقب، دوگام به جلو و بالعکس؛ افغانستان چی گونه از خطر اشغال متفقین رهایی یافت؟
منبع: اسرار اعلیحضرت/ رزاق مأمون
برشی از فصل چهارم





در روز های 5 و  نوامبر سال 1941 لویه درجرگه درکابل تصمیم ظاهر شاه راکه قدرت های خارجی حق ندارند از خاک افغانستان برای اهداف نظامی استفاده کنند؛ تصویب کرد. به این ترتیب، برنامۀ نازی های آلمان به منظور برپایی « جبهۀ دوم» در جنوب علیه مسکو بی اثر گردید. جنگ های سرنوشت ساز در استالینگراد و سفربری های جنگی شوروی در آسیای مرکزی، کارزار آلمان ها را در افغانستان با شکست مواجه ساخت. 
رضا شاه فرمانروای ایران، زود تر از ظاهرشاه به دام متفقین افتاد. وی احتمالاً مدت ها پیش از همتایان  خود درکابل، با نقشه آلمان هیتلری همسو شده بود. گسترۀ جغرافیایی ایران برای رویارویی های سرنوشت ساز اهمیت کلیدی داشت. از همین رو، نیروهای انگلیس و شوروی در ماه آگست 1941 درحمله پیشدستانه به ایران، رضا خان را برانداخته و تحت الحفظ به افریقای جنوبی اعزام کردند. بدین ترتیب، دهلیز فارس» را به تصرف خود در آوردند. 
پیاده شدن قوای متفقین ( انگلیس و شوروی) درایران، کار افغانستان را یکسره کرد. « خلع رضا شاه از قدرت، دربارشاهی کابل، را درشوک سختی فروبرد.» 

Afghanistan between the Great Powers, 1938- 1945
International Journal of Middle East Studies
Milan L. Hauner. Published by: Cambridge University Press
Page: 491

درین میان پرسانِ تاهنوز بی پاسخ  این است که چرا نیروهای شوروی و انگلیس مانند آن چه درایران پیش آمد، افغانستان را به تصرف درنیاوردند؟
« آن ها انگیزۀ تعرض برافغانستان را از دست داده بودند. دغدغۀ شان این بود که به مقامات لندن حالی کنند که شرایط افغانستان و ایران با هم یکسان نیست و فاجعۀ درگیری نظامی با افغانستان مضاعف خواهد بود. انضمام ولایات شمال افغانستان به شوروی، به معنای آن بود که کشورحائل برضد روسیه ( افغانستان) دیگر وجود نمی داشت. 
انگلیس درافغانستان، درمقایسه با ایران، به تکیه گاهی مانند ذخیرۀ نفت یا مسیرفرامرزی خط آهن دسترسی نداشت. قبایل مسلح درجغرافیای دشوار افغانستان مانند اردوی روحیه باختۀ ایران نبود. افزون برآن، اردوی انگلیس درهند اوضاع درآنسوی مرز شمالی غربی هند ( افغانستان) را نمی توانست کترول کند. مقامات اطلاعاتی در لندن افاده می داند که « راه اندازی کارزار جنگی دیگر درنزدیکی مرزهای هند، برای ما حماقت محض است. جنگ با افغانستان برمسلمانان سنی درهند و خاورمیانه اثرات گریز ناپذیر برجا می گذارد.  

همان اثر، برگ 492

بعد از خروج اتباع کشورهای محور از کابل، بازهم ارسال پول از سوی شبکه های اطلاعاتی آلمان به فقیر ایپی ادامه داشت. کابل، از یکسره شدن کار امپراتور انگلیس درهند، آسیمه شده بود. درآن صورت، امکان تشکیل یک قدرت جاپان – هندو درشبه قاره فراهم می گردید. این فکر بعد از شکست انگلیس- امریکا درشرق دور و جنوب آسیا از قوای جاپان مطرح شده بود. « افغان ها از پیروزی های درخشان جاپانی ها و سقوط سنگاپور در 15 فبروری سال 1942 و یورش سریع جنرال رومل آلمانی به توبورک در 20 جون 1942 عمیقاً زیر تأثیر رفته بودند». 

Afghanistan between the Great Powers, 1938- 1945
International Journal of Middle East Studies
Milan L. Hauner. Published by: Cambridge University Press
Page: 494

جاسوسان جاپان درپوشش دپلومات ها درکابل سرگرم سرباز گیری از میان مهاجران آسیای میانه شوروی بودند.« به اثر یک رشته اقدامات سری، سردارنعیم خان معاون صدراعظم افغانستان پیشنهاد مشخصی در دستورکار قرار داده بود که افغان ها هم درجنگ قفقاز و خاورمیانه و هم درعملیات علیه هند به نفع کشورهای «محور» آماده گی داشتند.»
با توجه به خطر تاخت انگلیس و شوروی به افغانستان، حکومت افغانستان ترجیح می داد « تا زمانی که قوای محور برای کمک به آن ها به مرزها نزدیک نشده باشد»، باید روش احتیاط درپیش گرفته شود.
« انگلیس از طریق خبررسانان خویش در داخل دربار شاهی کابل آگاه شده بود که نمی تواند حکومت افغانستان را مستقیماً به اقدام علیه «محور» به جنگ وادار سازد.»
« درسال 1942 شوروی و انگلیس نیروی نظامی لازم برای تصرف افغانستان را دراختیار نداشتند». 

Afghanistan between the Great Powers, 1938- 1945
International Journal of Middle East Studies
Milan L. Hauner. Published by: Cambridge University Press
Page: 495

احتمال گسترش نبردهای قبایل و حمله جاپان بر هندوستان متصور بود.
جورج کینگهام والی ایالت شمال غربی هند ( صوبه مرز قبلی) نماینده سیاسی اش کولی خان را مؤظف کرد تا به همکاری جمعی از ملا ها در مناطق قبیله ای برضد بلشویزم تبلیغات راه بیاندازد. سپس، علیه کشورهای محور به عنوان دشمنان اسلام دست به تبلیغ بزنند. از جمله جاپانی ها را به حیث بت پرستان معرفی کنند. 

https://defence.pk/pdf/threads/germans-and-faqir-of-ipi-in-wwii.326873/
Historical Dictionary of German Intelligence by Jefferson Adams
The Wars of Afghanistan: Messianic Terrorism, Tribal Conflicts, and the ... By Peter Tomsen

درکابل، اوضاع تحت مدیریت بود. گفت و گوی سه ساعته وایلی با صدراعظم هاشم خان از نظرانگلیس«رضایت بخش» می نمود.
از نظر وایلی، هاشم خان احتمالاً بدین باور بود که « کار روسیه تمام است و او شاهد آن بود که جنگ برسر کشور وی به نقطه توفانی خواهد رسید و ازدست اروپایی های احمق با هم رقیب چیزی ساخته نخواهد بود». او در رابطه به تهدید های موجود علیه هند، به دو خطر شورشیان وابسته به کانگرس هند و حمله جاپانی ها اشاره می کرد. وقتی برای هاشم خان واضح شده بود که امنیت و ثبات افغانستان وابسته به حفظ تمامیت ارضی هند است؛ به طرز چشمگیری رک و راست حرف می زد. او گفته بود «هرگاه هند از دست برود، « او تک و تنها هیچ کاری موثر انجام داده نخواهد توانست». 

Afghanistan between the Great Powers, 1938- 1945
International Journal of Middle East Studies
Milan L. Hauner. Published by: Cambridge University Press
Page: 495

سردارهاشم از وایلی خواهش کرد که وایسرای هند باید برای تأمین اتحاد بین مهاتما گاندی و محمد علی جناح دست به کار شود. وایلی درجواب گفت که درحال حاضرچنین کاری امکان ندارد. هاشم خان گفت: پس چرا امریکا درین زمینه دست به میانجیگری نمی زند؟ 
وایلی درپاسخ گفت: آیا دربار شاهی کابل به خارجی ها درجنجال های داخلی اش اجازۀ میانجی گری بدهد؟
هاشم خان گفت: اگرموضوع زنده گی و بقا درمیان باشد، چنین چیزی امکان دارد؛ از جانب دیگر، البته که نه.
روابط افغانستان با قدرت های بزرگ از سال 1943- 1945 بدون« تغییردراماتیک» بود و بین «محور» و «متفقین» در حالت «تردید» به سر می برد. « مگرهنوز از پذیرش طرحی که وایلی پیشنهاد کرده بود، به شدت سرباز می زد. براساس طرح پیشنهادی، افغانستان باید به عضویت اتحادیه انگلیس- شوروی درمی آمد و به این ترتیب، به سرنوشت ایران گرفتار می آمد که مجبور شده بود به امضای پیمان فاجعه بار تن دردهد.
اشغال مناطق شمال پارسیا ( ایران) از سوی شوروی به افغان ها انتباه داده بود که ولایات شمال افغانستان نیز همانند شمال ایران دربرابر شوروی آسیب پذیر بودند.
دربهار1943 شوروی و انگلیس بعد از کشف نقشه ضد شوروی که از سوی سید مبشر طرزی کارمند رسمی دربار سلطنتی طرح شده بود، حکومت افغانستان را تحت فشار قرار دادند. « مبشرطرزی با سفارت جرمنی درکابل درارتباط بود.» 

همان اثر، برگ 496

حکومت هاشم خان ده ها نفر از ازبک های مهاجر را به ارتباط این دسیسه ای که هیچ چانسی برای موفقیت نداشت؛ بازداشت کرد. تردیدی نبود که نظریات ضد شوروی هاشم خان نقش قاطعی درین ماجرا داشت. ستیزه گری سردار هاشم با شوروی به دورانی بر می گشت که وی در سال های حاکمیت شاه امان الله ( 1924-1926 ) سفیرافغانستان درمسکو بود. 
الحاصل، تغییرات درسیاست افغانستان، اسباب فروافتی خیمۀ عملیاتی ایتالیا در ایران، افغانستان و هند را فراهم آورد؛ با این حال، با آن که ادامه جنگ جهانی دوم اهداف تعیین شدۀ ایتالیا را نیز دگرگون کرد، چرخۀ اهداف موسولینی از کار نیفتاده بود. برنامه های موسولینی پیش رانش نفوذ در سرزمین های پهناور افریقا و آسیا بود؛ همچنان او درپی آن بود تا بریتانیا را به حیث قیم مصر، از تانزانیا، سودان، چاد، عدن و بخشی از الجزایر و موراکو بیرون براند. به این منظور می خواست پایگاه های بزرگ نظامی و دریایی در حوزۀ عرب در نزدیکی خاور میانه تشکیل دهد. با رهبران شماری از کشور های عربی به ویژه با کشورهای ضد انگلیس نیز رابطۀ دپلوماتیک برقرار کرده بود. 
در مرحله نخست جنگ جهانی، پیترو کوارونی در دفتر وزیرمختاری درکابل تصمیم گرفته بود نقش مهمی را در سیاست خارجی ایتالیا به سر رساند. وی دست به تمهیداتی زد تا توده های مردم درافغانستان را بی درنگ علیه انگلیس بشوراند. 
سفارت ایتالیا درکابل در آن زمان مرکز مجموعه اطلاعات مهم در بارۀ هند شناخته می شد. کوارونی به کمک همکارش انریکوانزیلوتی یک رشته تماس های مهمی را بین مراکز دپلوماتیک و قبایل پشتون درجنوب  افغانستان هم مرز با مرزهای شمالی هند آغاز کرد. انتظار می رفت متحدان بیشتری را در انگیزش مردم علیه اردوی بریتانیا در هند بسیج بسازد.

Amanullah Khan and Relations Internationals with Italy
Graduating Speaker- Roberta Bin
Prof. Antonio Trampus
Serial number 987026 
Co-coordinator- Prof. Duccio Basosi
Academic Year
122