-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۳۹۹ اردیبهشت ۱۸, پنجشنبه

جنگ جهانی دوم/ خوشحالی شاه امان الله از نقشه هیتلر

اسراراعلیحضرت/ منشور امان الله در نقشه هیتلر و موسولینی- رزاق مأمون
پاره ای از فصل چهارم



جنگ جهانی دوم
لحظه شماری امان الله به سرنگونی ظاهر شاه

در اوایل فصل داغ جنگ جهانی دوم، فرکسیون ضد امان الله درحکومت موسولینی، بیشتر به حاشیه رفت و نگاه محفل جنگ در روم و برلین، پر رنگ تر از گذشته به امان الله معطوف گردیده بود. *

پانوشت: افزون بر پرداخت مستمری ماهیانه به امان الله، روابط پادشاه و شهبانوی ایتالیا با خانوادۀ امان الله مانند گذشته حسنه و گرم بود. در سال ۱۹۳۸ که در سطح اروپا جنگ هیتلر تقریباْ آغاز شده بود، مراسم ازدواج شاهدخت عابده دختر ۲۰ ساله امان الله خان با شاهزاده احمدعلی ولی درویلای امان الله برگزار شد. ویکتور امانویل پادشاه ایتالیا همراه با ملکه فلین و شاهدخت ماریا در محفل حضور داشتند. شاهزاده عبدالفتاح طرزی نیز در مراسم حضور یافته بود. 

The Anniston Star, Tuesday, Jun 7, 1938

در بحبوحۀ دگرسانی اوضاع در اروپا و حوزۀ افغانستان در سال های دهه سی میلادی، دولت ظاهر شاه که محصور درخشکه و از نظر تجهیزات دفاعی در برابر یک نیروی درنده، تاب ایستاده گی نداشت، در سال 1934 به حل اختلافات مرزی خویش با ایران به همکاری ترکیه اقدام کرد. سه سال بعد – سال 1937 افغانستان به پیمان عدم تجاوز چهار جانبه موسوم به پیمان سعد آباد پیوست که چهار کشور ترکیه، ایران، عراق و افغانستان را به عدم تجاوز به همدیگر ملزم می ساخت.

Stone & stone, Second World War book 
http://books.stonebooks.com/history/afghanistan.shtml

یک سال پیش از آن، (1936) نخستین رزمایش مشترک و ظفرنمون جنگی روم و برلین در جنگ اسپانیا نیز پایه های اتحاد نظامی بین موسولینی و هیتلر را استحکام بیشتر داده بود. درنتیجه، موسولینی در 22 ماه می 1939 «پیمان آهنین» را با هیتلر امضاء کرد که اتحاد نظامی درمقابله با دشمنان متجاوز تعریف شده بود.
درسال های خیزش نفرات فقیرایپی در گسترۀ مرز های افغانستان و هند، « دولت انگلیس از ارائه جنگ ابزارهای پیشرفته به اردو و نیروی هوایی افغانستان خود داری کرد». دولت افغانستان گام به گام با دگرگونی های اروپا وحوزۀ هند درحرکت بود. چنان که درسال 1935 یعنی چهار سال قبل از شروع جنگ جهانی دوم، برای دریافت جنگ افزار های پیشرفته و صورت بندی یک اقتصاد مدرن، دست معامله به سوی آلمان دراز کرد. 
دولت هیتلر چراغ سبز نشان داد و در سال 1936 از تیم هاکی افغانستان همانند مهمان ویژۀ المپیک پذیرایی گردید و معاملات بازرگانی و تحویلدهی جنگ ابزار ها به افغانستان نیز آغاز شد. در سال 1938 خدمات هوایی آلمان برای نخستین بار بین کابل و برلین برقرار گشت. درحالی که افسران اردوی هیتلر سرگرم تجهیز اردوی افغانستان با استانداردهای غربی بودند، همزمان پروژه های مهم زیربنایی، پل ها، فرودگاه ها و کارخانه های صنعتی افغانستان از سوی آلمان ها تحت مطالعه و بررسی قرار داشت. طی دو سال، میزان دادوستد تجاری بین آلمان و افغانستان ده برابر افزایش یافته بود. انگلیس و شوروی  این جریانات را از نزدیک تحت نظر داشتند. 
« دولت افغانستان به جرمنی به عنوان یک وزنه سودمند دربرابر فشار های شوروی و انگلیس نگاه می کرد. با توجه به پیشرفت اوضاع در اروپا، از نزدیگی روابط روز افزون افغانستان با آلمان رضایت نداشتند. درهرحال هیچ قدرتی قادر به اقدامی درین زمینه نبود. پادشاه و صدراعظم ترجیح می دادند که حضور انگلیس و شوروی را درافغانستان درمقیاس حداقل نگه دارند؛ درعین حال شوروی و انگلیس حاضر نبودند اجازه دهند که در یک کشور حائل ( افغانستان)، یکی از آنان علیه همدیگر از اوضاع بهره برداری کنند.»
http://books.stonebooks.com/history/afghanistan.shtml

اما پاسداری از بی طرفی در میان قدرت های بزرگ کار ساده ای نبود. برای کشورهای امضاء کنندۀ پیمان سعد آباد، اکنون احساس بی پناهی دست داده بود. همزمان با گسترش جنگ در اروپا مقارن سال 1941، اعضای پیمان سعد آباد احساس کردند که در برابر موج جدید جنگ برای بقا از نیروی دفاعی مدرن بی بهره اند. 
در چنین شرایطی، انگلیس در فراهم آوری تجهیزات جنگی به دولت ظاهر شاه کوتاه آمد؛ و حاضر نشد برای رفع بزرگ ترین نگرانی کابل از بابت حمله اتحاد شوروی به قلمرو افغانستان تضمیناتی ارائه دهد.»
شوروی ها «نیروی بزرگی» را در امتداد مرزها با افغانستان خوابانده بودند و از نظر جنرال های بریتانیا، مناطق شمال افغانستان غیرقابل دفاع بودند. 
انگلیس فقط به دفاع از هند می اندیشید. درماه می 1940 ماموران سیاسی بریتانیا در هند، به منظور دفاع از افغانستان در برابر یورش اتحاد شوروی ( برنامه A) را پیشنهاد دادند که در واقع دفاع از هند به شمار می رفت. درین طرح یک لشکر زرهی، پنج لشکر پیاده و یک تیپ پیاده نظام مستقل پیش بینی شده بود.
همان منبع
حکومت ظاهر شاه می دانست که درنقشۀ کشور های اروپایی ضد بریتانیا، افغانستان همچون بزرگ راه تسخیر شبه قارۀ هند نشانی شده و مطالعات لازم انجام گرفته بود. آنک، افغانستان با دو سرنوشت - «بی طرفی» یا «اشغال»- مواجه بود.

« اکثر کشورهای اروپایی از اهمیت کلیدی کابل آگاهی داشتند. درگام نخست، ایتالیا از نظرخودش تنها عنصر تصمیم گیرنده درین باره به حساب می رفت که می توانست پس از جلب حمایت نیروهای شورشی در داخل افغانستان، راه را برای ورود ارتش ایتالیا به منظور جنگ با انگلیس به افغانستان باز کند.  
درمرحلۀ بعد، افغانستان دربرنامۀ فتح دنیا از سوی آلمان نازی به مثابه ای یک نقطه شروع مطلوب برای ورود به آسیای میانه درنظر گرفته شده بود. سوم؛ انگلیس بالطبع کنترول خود برافغانستان را به منظور حراست از هند قایم نگه می داشت و سرانجام، اتحاد شوروی هم می دانست که معنای از دست دادن افغانستان، از دست دادن یک پایگاه اساسی و راهبردی بود. 

Amanullah Khan and Relations Internationals with Italy
Graduating Speaker- Roberta Bin
Prof. Antonio Trampus
Serial number 987026 
Co-ordinator- Prof. Duccio Basosi
Academic Year
2013/2014
118
در آستانۀ جنگ، هم چشمی بین قدرت های اروپایی – حکومات مطلقه- در پذیرایی از هیتلر شروع شده بود. هیتلر در شهر روم با رزمایش دو ساعتۀ لشکرهای برجسته نظامی و واحد های توپخانه پیشواز گردید. 
روزنامه لوئیز پوست دسپاچ یک روز بعد نوشت که موسولینی قبل از رسیدن هیتلر به روم رژه سی هزار نفری مجهز با تسلیحات مدرن را برگزار کرد. این قوا بخشی از نیروی 9 میلیون نفری اوست که در زمان وقوع جنگ وارد کارزار خواهند شد. نمایش با عبور 400 جنگنده از فراز مراسم به پایان رسید. مهمانان موسولینی الفونسو شاه سابق هسپانیا و امان الله شاه سابق افغانستان هم حاضر بودند.

The St. Cloud Daily Times, Friday, May 6, 1938

« درکنار هیتلر و اعضای بلند پایه نازی که او را همراهی می کردند مهمانان موسولینی از جمله الفونسو شاه سابق هسپانیا و امان الله شاه سابق افغانستان ایستاده بودند.» *
پانوشت: درنگاره های بازمانده از آن دوران، شاه امان الله درصف عقبی همراهان موسولینی به چشم می خورد
The St. Cloud Daily Times, Friday, May 6, 1938

پیش از شروع جنگ، زنده گی شاه امان الله درشهر روم ظاهراً در خط رضایت و مراد پیش می رفت. ایشان در چند محل تأسیاست بازرگانی خویش را اداره می کرد و از صحبت با روزنامه نگاران نیز طفره نمی رفت. یونایتد پرس با عنوان «زمامدار پیشین افغانستان در مشاوریت املاک ( رهنمای معاملات) و همچنین روزنامه گالگاری هرالد با سر خط « امان الله در روم زنده گی و جایداد ها دارد؛ عکاسی را هم دوست دارد.» گزارش هایی را چاپ کردند.
The Calgary Herald, Friday, May 12, 1939

یونایتد پرس نگاشت: در شهر روم، اولین پادشاه ( به عنوان پناهنده مهم سیاسی)،  امان الله است که در اثر انقلابی که در سال ۱۹۲۹ علیه او به راه افتاد، به شهر روم متواری شده است. از آن زمان تا کنون به حیث یک دلال برجسته املاک تبارز کرده است. وی اخیراً در برگشت از استانبول و حضور در مراسم خاک سپاری دوست نزدیکش- مصطفی کمال اتاترک - دکتاتور ترکیه- دو باره به امور تجارتی اش رسیده گی می کند. امان الله نسبت به کار و بار آینده خود یک اندازه بدبین است. *
پانوشت: تاریخ گزارش یونایتد پرس 12 ماه می 1339 یعنی پنج ماه قبل ازشعله ورشدن جنگ جهانی دوم را نشان می دهد. امان الله که دربخش خرید وفروش خانه، دفاتر و موتر سرمایه گزاری کرده بود؛ پیشاپیش از ورشکسته گی اقتصادی عمومی دراروپا به ویژه ایتالیا که از اضلاع جنگ به شمار می رفت؛ بیمناک شده بود. روابط شاه با هسته های رسمی و اصحاب کاروبار و تجارت از نزدیک برقرار بود و همه روزه از خطرات قریب الوقوع سقوط اقتصاد و انباشت نقدینه گی مطلع می شد. بنا برین، آشفته گی ها و نوسانات تازه شروع شده درمعاملات اقتصادی، خرمن« بدبینی» او را باد زده بود
 ( نویسنده)
در ماه سپتامبر 1939 بیانات رسانه ای نشان می داد که شاه درشهر روم یک دفترساختمانی هم گشوده بود.
گزارشگر روزنامه کالگاری هرالد با امان الله در دفترساختمانی اش دیدار داشت. وی درگزارش خود نوشت: شاه سابق به این نظر است که امور خرید و فروش املاک به علت بحران جهانی اقتصاد شدیداً سیر نزولی به خود یافته و وقت لازم دارد تا به سطح سال 29 ( ده سال پیش) برسد. وی درحال حاضر جایداد هایی دارد و از چندین مراکز تجارت شهری در آمد کسب می کند. وی ده سال پیش با سرمایه گزاری 200 هزار دالر برای خانواده اش یک ویلایی را خریداری کرد که از همان زمان تا کنون درآن زنده گی می کنند. شاه تبعیدی در سالیان پسین، اکثر اوقات خود را به ورزش اختصاص داده است. به حیث علاقه مند اسب سواری، او در مسابقات اسب دوانی در ویلا گلوری روم یک چهره شیک و نام آشنا به شمار می رود. *
پیش از جنگ، زنده گی خانوادۀ شاه، پر از شادمانی و فراوانی نعمات بود. هندیه دختر شاه امان الله با ابراز رضائیت از وضع زنده گی در روم در ده سال اول، تایید می کند که « پیش از جنگ ما زنده گی خوبی داشتیم؛ محرومیت نداشتیم.» وی گواهی می دهد « تکس (مالیه) نمی دادیم؛ پول ریل نمی دادیم» و درمجموع بیمه های دولتی همه اعضای خانواده و خادمان حضور را شامل می شد. *
https://www.youtube.com/watch?v=oCFo4QuiM4U
صحبت دوم با داوود سلطانزوی – تلویزیون طلوع

پانوشت: سخنان هندیه بیانگراوضاع اقتصادی ده سال اول است. وی در شروع جنگ، حدود ده سال عمر داشته و به نظر می رسد درسخنانش اثری از ریب و ریا نیست. او می گوید برای خانواده اش، «پادشاه ایتالیا کمک پولی نمی کرد». هندیه از فهم اسرار پدر به همان اندازه بهره مند بوده که از فحوای صحبت های داخل خانه درجریان قرار می گرفت؛ ازین رو، به سهم خویش درست می گوید. شاه وشهبانو هیچ گاه رازهای مهم را به دختران خویش، آن هم به دختربچه ای به سن او درمیان نمی گذاشتند. چنان که دربخش دیگری می گوید: « پدرو مادرم عادت نداشتند که بگویند که ما پیسه نداریم و غریب هستیم.»

https://www.youtube.com/watch?v=oCFo4QuiM4U
صحبت دوم با داوود سلطانزوی – تلویزیون طلوع

دردهۀ آرامش درایتالیا و سویترزلند، شاه با روزنامه نگاران و مخاطبان حکومتی از دورۀ شهزاده گی و شاهی اش، داستان ها نقل می کرد. یک روزنامه نوشت: زمامدار سابق از کشور اصلی اش با شورو اشتیاق گپ می زند که زمانی دریک روز یک آهو و ۶۰۰ مرغابی شکار می کرده. اما ایتالیا آهو ندارد وشکار مرغابی هم به آن حدی که شاه مهاجر مدعی است، ممنوع است. او به دعوت های گاه گاهی ویکتور امانویل پادشاه ایتالیا برای شکار یک روزه بسیار ارزش قایل است.
شاه در صحبت با نخبه گان و اهل رسانه در روم، از نظام فاشیستی به رهبری موسولینی داد سخن می داد. گزارشگر می نویسد که عالی ترین ستایشی که امان الله از فاشیسم دارد به خاطر جاده های بسیار منظم ایتالیا است. شاه سابق به حیث شیفتۀ راننده گی موتر است و در بیشترین جاده های ایتالیا راننده گی کرده و درخانه اش نقشه شاهراه هایی را که از آن جا عبور کرده، با قلم نشانی کرده است. وی در روم زنده گی شادمانه دارد و هیچ علاقه ای برای بازگشت به افغانستان ابراز نکرده و می گوید که« آینده کار در دست الله است». *

The Calgary Herald, Friday, May 12, 1939

پاورقی: گزارش گر ظاهراً از مواضع و پویایی های شاه در سال های گذشته اطلاعی نداشته است. امان الله درسال های اول تبعید در روم، تا زمان کشته شدن سردارنادر درکابل، اعلامیه های پرآب و تاب رسمی و سیاسی برای بازگشت به کابل انتشار می داد. چند ماه مانده به شروع جنگ عمومی، او از مراحل اعلامیه و شعار عبور کرده و همسو با بندو بست های عمیق تر با کارزار کشورهای «محور» به رهبری آلمان چشم انتظار پیشرفت اوضاع و نتایج نهایی جنگ بود. شاه ظاهراً درپاسخ به کندوکاو خبرنگار به طور معنی داری گفته بوده: « آیندۀ کار دردست الله است».
زمینه سازی ها برای «آینده کار» از نخستین سال روی آمدن هیتلر در آلمان (1933) درکاخ رایشتاک و روم درجریان بود. انگلیس از سال 1933 تا زمان حملۀ هیتلر بر پولند، سعی داشت سیلاب جنگ از سوی کشورهای «محور» به رهبری آلمان فاشیستی را به سوی شوروی هدایت کند. دپلومات های انگلیس درسراسر اروپا و‌آسیا بذر نفرت علیه شوروی را می پاشیدند.
درنوامبرسال 1938 اوبری متکاف وزیرخارجه حکومت هند انگلیسی به کابل سفر کرد و دیدار خصوصی با هاشم خان، به همین موضوع اشاره کرد. هاشم خان با ظن عریانی از متکاف پرسید:
ده سال پیش، چه کسی ایتالیا را یک تهدیدی علیه هند به حساب می آورد و حالا چه اتفاقی افتاده است؟ *

Afghanistan between the Great Powers, 1938- 1945
International Journal of Middle East Studies
Milan L. Hauner. Published by: Cambridge University Press
Page: 484

زیرنوشت: روزنامه دیلی هرالد در تاریخ 16 آوریل 1937 ادعا كرد كه موسولینی پشت شورش در وزیرستان شمالی قرار دارد. در شرح وقایع روز یکشنبه 26 فوریه 1939 حاکی از آن بود که ارتباط رادیویی بین فقیر ایپی و ایتالیایی ها برقرار شده است. در مقاله آمده بود: در حال حاضر، هیتلر در کابل فعال است.
سوبهاس چاندرا بوس انقلابی هندی متحد هیتلر به این نظر بود که قلمرو قبایلی افغانستان مکان بسیارمهمی برای آزار واذیت هند انگلیسی است. وی این موضوع را شخصاً با مقامات برلین درمیان گذاشته بود.
سفارت کشورهای «محور» دساتیری را دریافت کرده بودند که ماهیانه مبلغ 25 هزار پوند برای تقویت شورش ها در مناطق قبایلی پرداخت شود و در صورت تشدید آشوبگری این مبلغ باید دوبرابر گردد. درصورت گسترش قیام عمومی در منطقه، این مبلغ باید به سه برابر افزایش یابد.

https://defence.pk/pdf/threads/germans-and-faqir-of-ipi-in-wwii.326873/
Historical Dictionary of German Intelligence by Jefferson Adams
The Wars of Afghanistan: Messianic Terrorism, Tribal Conflicts, and the ... By Peter Tomsen



آلمان و اتحاد شوروی چند ماه پیش از شعله ورشدن جنگ دوم جهانی به یک پیمان دو جانبه دوستی نزدیک شده بودند که سرانجام مولوتوف و ریبنتروب آن را رسماً امضاء نمودند. درپی امضای پیمان شوروی و جرمنی، هیتلر بر قلمرو پولند تاخت و پولند بین استالین و هیتلر تقسیم گردید.
بعد از پیمان بندی ناگهانی بین مسکو و برلین، اتحاد شوروی درصدر فهرست کشورهای خطرآفرین برای افغانستان قرار گرفت و همچنان درصورت تحرکات به ویژه عملیات مشترک با اردوی هیتلر چندین کشور دیگر در آسیای میانه در تیررس اشغال قرار می گرفت.
منابع ایتالیا مطلع شده بودند که ظاهر شاه از ترس هجوم اردوی دشمن به کشورش، تصمیم گرفت روابطش با لندن را تقویت کرده و به این ترتیب وفاداری اش به ایتالیا را کنار گذاشته بود.

Amanullah Khan and Relations Internationals with Italy
Graduating Speaker- Roberta Bin
Prof. Antonio Trampus
Serial number 987026
Co-ordinator- Prof. Duccio Basosi
Academic Year
2013/2014
119

درتابستان همان سال سردارهاشم از معامله سری بین انگلیس و استالین اطلاع حاصل کرد و این نگرانی به وجود آمد که ممکن است روسیه و انگلیس درمقابله با آلمان نازی ساحه نفوذ شان را در آسیا گسترش دهند. تهدید شوروی بر مناطق مرزی شمال افغانستان بیشتر می شد. هاشم خان بدون حمایت یک نیروی خارجی قادر به ایستاده گی در برابر شوروی نبود. او مانند آن چه در پولند اتفاق افتاد خواستار تضمین امنیت افغانستان از سوی بریتانیا بود. بریتانیا هنوز « بی میلی» نشان می داد.

Afghanistan between the Great Powers, 1938- 1945
International Journal of Middle East Studies
Milan L. Hauner. Published by: Cambridge University Press
Page: 484

بقیه درنوبت بعدی