-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۳۹۹ خرداد ۱۹, دوشنبه

نقاشی های هرات در دربار صفویه - ایران




بخشی از آثار منقح استاد کمال الدین بهزاد به سمرقند و بخارا نیز انتقال یافته است. 

فواد ایوبیان



چگونه گی انتقال مواریث وفعالیت های مکتب هنری هرات به دربار صفوی(تبریز).
قبل از تصرف هرات به وسیله شاه اسماعیل، شیبک خان ازبک، این شهر را تصرف کرده و بخشی از میراث گران بهاي آن را به بخارا منتقل کرده بود. بسیاري از فرهیختگان را از هرات به بخارا و سمرقند سوق داده بود. تصرف هرات به وسیله شاه اسماعیل فرصتی شد تا بخش دیگري از این گنجینه پربهاء به دربار صفویه انتقال یابد. از جمله،استاد کمال الدین بهزادهراتی و تعدادي ازشاگردان استاد(میر مصوربدخشانی، میرسیدعلی، آقامیرک، مظفرعلی، دوست محمد، عبدالصمد، میرزا علی، سلطان محمد،عبدالعزیز، شیخ محمد و محمد هروی) بودند که اساس و پایه مکتب صفویه را به وجود آوردند.

تصرف هرات به دست شاه اسماعیل و بیرون راندن قواي شیبک خان در سال 916 ه ق- 1510م  از این ناحیه، موجب گردید تا میراث گران بهاي تیموریان در زمینه هاي مختلف هنري و هنرمندان مکتب هرات به دربار صفوي فراخوانده شوند و باعث رونق و شکوه عصر صفوي گردند.
در جنگ چالدران، شاه اسماعیل از فرط الفت و علاقه اي که به بهزاد داشت، دستور داد براي اینکه به وي آسیبی نرسد، او و شاگردان مشهورش را پنهان کنند و پس از اتمام جنگ، اولین اندیشه شاه، سلامتی آنها بود.




شاه اسماعیل طی فرمانی استاد بهزاد را به عنوان رئیس کتابخانه سلطنتی منصوب کرد و شاه مسئولیت تعلیم شاهزادگان، خصوصاً شاه طهماسب اول را به  استاد بهزاد واگذار کرد. طهماسب نیز همواره از هنرمندان و به خصوص استاد بهزاد حمایت میکرد.
مکتب تبریز رونق گرفت که از مشخصه‌های نقاشیِ مکتب تبریز دوران صفوی وجود علامت یا شکلی شبیه میله کوچک سرخ «قرمز» است که بر روی عمامه‌ها نقش شده است. این علامت و عمامه‌های (امامی) بوده که در ابتدای دوران صفوی متدوال گردید ولی بعد از وفات شاه طهماسب دیگر در تصاویر دیده نشد.
استاد کمال الدین بهزاد هراتی  قوانين و سختگیري هاى خطاطى را درنقاشى، ناديده گرفت و برمبناى به كارگیری ظرايف حسى خود (تقسيم بندى فضا وطراحى) را ترتيب داد. گاهى نقاشی هایش را در دو صفحه ادامه میافت و درمورد بكارگیرى رنگها استعداد و تنوع  بيشترى ازخود نشان داد. در آثارش انسانها از آزادى حرکت  بيشتری برخوردار بودند .چهره ها  از لحاظ  روانشناسى داراى شخصيت ویژه و خاص خود میباشند،اين ویژگى فنّى در كار نقاشى توسط  شاگردان استاد کمال الدین بهزاد ادامه پيدا كرد.
یکی از این اسناد هنري قاطع براي درك و فهم کتاب آرایی دوره صفوي در نیمه اول سده دهم، هفتاورنگ جامی محفوظ در موزه فریر واشنگتن است که دارایی 303 برگ وبه مدت 9 سال (972-963 ه.ق) طول کشید.

مطالب فوق نشان دهنده این است که آثار گرانبهایی مکتب هنری هرات و عصر تیموریان از زادگاه اش (هرات) به درباره صفوی (تبریز) وسمرقند و بخارا، انتقال گردیده بوده است.

منابع:
1- Historical Dictionary of Afghanistan،Third Edition،Ludwig W. Adamec،The Scarecrow Press, Inc.
Lanham, Maryland, and Oxford 2003.
2- Osmanli Resim Sanati. tarafından:Serpil Bağcı.
3- Pindar-Wilson, Ralph H. Persian painting in the 15 century, London, Faber and Faberlimited (The Fabergalory of Art), 1959.