-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۳۹۹ بهمن ۲۵, شنبه

رومی: آزمایندۀ آرامش و آشوب


برگردان: سیاسنگ

گرچه کارل یونگ در بخش‌های دهم و یازدهم کتاب "گسست‌ها و پیوست‌های رازورانه" - آن‌هم با روی‌کرد به سرچشمۀ دیگر - یک بار نام رومی را آورده است؛ گمان نمی‌رود خودش رومی را خوانده باشد.



جوزف کمپبل در یادداشتی به نشانی "قهرمان هزارچهره"، مولانا را در نقش پاس‌دار مدارا می آراید و به این‌گونه آشنایی پیش‌رفته‌ترش با رومی را به نمایش می‌گذارد.

هلن لوک تیمارگر پیرو دیدگاه یونگ واپسین ماه‌های زندگیش - اکتوبر تا جنوری 1994 - را یک‌سره در راه مولانا شناسی گذاشت و نخستین بار رومی را دریافت. او می‌خواست داستانی بنویسد بر بنیاد افسانۀ "دیو آدم‌خوار درون چاه" در مثنوی، و آن را جان‌مایۀ دیباچۀ کتاب "رهگذار بانو: بیدارسازی پایندۀ زنانه" سازد؛ ولی پیش از برآورده شدن این خواسته، چشم از جهان پوشید. می‌توان نگاه کرد به پیش‌گفتار باربرا آدامس موات. لوک شاید مولانا را به کمک عبدالرضا آراسته، روان‌کاو ایرانی، شناخته بود.

آراسته در 1951 به امریکا آمد، دکترا گرفت، به دانش‌گاه تهران رفت و دست‌یار مهتر پروفیسور روان‌شناسی گردید. وی پس از چند سال، بار دیگر به امریکا آمد و در بخش آموزش‌های خاوری دانشگاه پرنستون جایی به دست آورد. سپس، از 1960 تا 1962 با اریک فروم به پژوهش در زمینۀ  شعور برتر پرداخت. به دنبال آن، در انستیتیوت روان‌درمانی واشنگتن راهنمایی پژوهش‌های چندین لایه را روی‌دست گرفت.

پروفیسور آراسته سالیان زیادی را در دانشگاه الله‌آباد/ هند، دانشگاه‌های کاگاوا و کومازاوا/ جاپان و دانشگاه تهران/ ایران سپری کرد. او چندی مهمان و مشاور سازمان ملل و نمایندۀ پیام مولانا در بنیاد صلح گاندهی گردید و در همکاری با اریک فروم، کتابی به نام "رومی پارسی" نیز نوشت.

اریک فروم نگارندۀ پرفروش‌ترین کتاب "هنر عشق ورزیدن" و کارهای دیگری چون "گریز از آزادی" و "باید همچو خدایان باشید" که می‌خواهد روان آدمی از بند پندارهای بازدارندۀ خود شکوفایی آزاد باشد، "رومی پارسی" را دیباچه نگاشت و مولانا را با ا ایکهارت تول [پارسای جرمنی] هم‌گذاری کرد؛ با این دگرگونی که گاهی رومی را در [کاربرد] ابزارهای بیان برجسته‌تر و در سنت‌گرایی کمتر پابند می‌یابد.

فروم ویژگی آموزه‌های مولانا را چنین می‌گوید: واداشتن عارف چنانی که از آمیختن با آفریدگار فراتر رود و آمیزش پاکیزه با زندگی را آماج خویش گرداند.

او نه تنها ریشه‌دارتر بودن اندیشه‌های مولانا در برابر انسان‌گرایی رنسانس و مفهوم مدارای دینی - بازتاب یافته در آثار دزیدریوس ایراسموس (1466 - 1536) یا نیکولای دو کوزا (1401 - 1464) - را می‌ستاید، بل او را گرامی‌تر نیز می‌دارد، زیرا پیش از مارسیلینو فیسینو (1433 – 1499) و سخنانش در پیرامون "عشق: جوهر آفرینشی"، به آن پرداخته بود.

فروم اندیشه‌های مولانا را پیش‌آیند شناخت خودش از روان آدمی می‌داند و باور دارد که رومی هم غرایز و نیروی استدلال چیره بر روان و هم نقش ضمیر ناآگاه و آگاهی عالم هستی/ کیهانی را واگشایی کرده است.

از چشم انداز فروم، مولانا دشواری‌های آزادی، یقین و اختیار را پیشاپیش به میدان انداخته بود. آراسته در فراوان برگ‌های کتاب "رومی پارسی" به همگذاری آنچه "نزدیکی پیوند اندیشه های فروم و رومی" می‌نامد، پرداخته است.

تازگی‌ها، ایرانی دیگری به نام علی شریعت کاشانی که آموزش‌های برتر در رشته روان‌شنانسی را در دانشگاه دیدرو/ پاریس به پایان رسانده، سروده های مولانا را چونان تکانۀ ساختار اجتماعی هویت به کار می‌گیرد.

آویزه‌ها

=====

Rumi as Rorschach

سرنامۀ این نبشته "رومی در نقش رورشاک" است. این‌جا کاربرد نام هرمان رورشاک (1884 - 1922) روان‌کاو پرآوازۀ سویسی و پدیدآرندۀ "آزمون نقیشنۀ رورشاک"، رنگ نمادگرایانه دارد، زیرا یادآور آزمایش و سنجش هنجارهای آرامش و آشفتگی اندیشه و روان آدمی می‌شود.

Franklin Dean Lewis

Rumi: Past and Present, East and West

The Life, Teaching and Poetry of Jalal al-Din Rumi

Oneworld Publications, Oxford/ England, 2000

Carl Gustav Jung

Mysterium Coniunctionis: Psychologische Abhandlunge

Zurich: Rascher 1955-6

Joseph John Campbell

The Hero with Thousands Faces

Bollingen Series 17, Princeton: Princeton University Press, 1968

Helen Luke

Way of Woman: Awakening the Perennial Feminine

New York, Doubleday, 1955

Abdol Reza Arasteh

Rumi, The Persian: Rebirth in Creativity and Love

Lahore: Sh. Mohammad Ashraf 1963 and 1965

New York: Orientalia Art, 1970; Boston: Routledge & Kegan Paul, 1974

Erich Fromm

The Art of Loving, Harper & Brothers, 1956

Escape from Freedom, Farrar and Rinehart, 1941

You Shall Be As Gods, Fawcett Premier, New York, 1966

[][]

Canada, May 10/ 2013