-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۴۰۰ مرداد ۸, جمعه

نامه نویسی مارسل پروست به زن همسایه



 مارسل پروست، نویسنده نامدار فرانسوی و خالق رمان معروف هفت جلدی «در جستجوی زمان از‌دست‌رفته»، اخیراً (۱۰ ژوئیه) صد و پنجاه سالگی‌اش بزرگ داشته شد، با انواع و اقسام مراسم و با انتشار مقالات و کتاب‌های تازه دربارهٔ او و نیز ترجمهٔ برخی آثارش به زبان‌های دیگر.

حبیب حسینی فرد - رادیو فردا


طرفه این‌که تا سال ۲۰۱۸ بر کسی روشن نبود که پروست شماری مقاله و یادداشت و نامه و تحقیق و اسم و اسامی را هم بر صفحاتِ پنج دفتر یادداشت ثبت کرده است؛ دفاتری که سال ۱۹۰۸ از همسر یک فعال امور بانکی هدیه گرفته بود و در جریان همین هدیه‌ گرفتن است که برای اولین بار او از طرحش برای یک «کار بلند» (رمان «در جستجوی زمان...») خبر می‌دهد.

پروست ظاهراً تمایلی نداشت به انتشار مجموعهٔ آن‌چه در این پنج دفتر یادداشت ثبت کرده بود. سه سال پیش اما همهٔ این دست‌نوشته‌ها در بایگانی یک محقق پیدا شد که قصد داشت زندگینامهٔ پروست را بنویسد، و صحنهٔ فرهنگی فرانسه به شگفتی افتاد که تصور می‌کرد دیگر همه‌چیز را دربارهٔ پروست می‌داند.

القصه بخشی از این مجموعه، به‌مناسبت ۱۵۰ سالگی پروست، این روزها به آلمانی هم منتشر شده با عنوان «نامه‌نویس پر رمز و راز، داستان‌های اول پروست» (Der geheimnisvolle Briefeschreiber. Frühe Erzählungen).


دست‌کم شش کتاب دیگر هم این‌روزها دربارهٔ پروست به آلمانی ترجمه یا بازنشر شده‌، از جمله خاطرات پیشخدمت او که ده سال این مرد تنها را در زندگی شخصی‌اش همراهی کرده بود، کتابی دربارهٔ پدر پروست، کتابی دربارهٔ درک بهتر آثار پروست، کتاب ارنست روبرت کوریتوس، نویسنده و دوست پروست که سال ۱۹۲۵ با معرفی رمان هفت جلدی پروست در صفحهٔ فرهنگی یک نشریه بیش از پیش به شناساندن و درک این اثر کمک کرد، و کتاب‌های دیگر.


یکی از این کتاب‌ها «نامه به همسایه‌اش» (Lettres à sa voisine Briefe an seine Nachbarin) نام دارد. این کتاب ۱۱۷ صفحه‌ای دربرگیرندهٔ ۲۹ نامه است؛ سه تا به دندان‌پزشک همسایه و ۲۶ نامه به همسر دندان‌پزشک.


آپارتمانی که پروست از سال ۱۹۰۶ در بلوار هاوسمن پاریس در آن زندگی می‌کرد زیر مطب یک دندان‌پزشک آمریکایی واقع شده بود، با صداهایی از دستگاه‌های دندان‌پزشکی او که پروست را کم آزار نمی‌دادند.

تعمیرات در این خانه و خیابان و خانه‌های اطراف نیز روزگار را بر این نویسندهٔ حساس به سر و صدا تنگ کرده بودند. در همین نامه‌ها نوشته است که آخر هفته هم که کمی اطراف آرام می‌شد، یک نفر با چوب می‌‌افتاد به جان فرشش و فرش‌تکانی می‌کرد یا به نحوی دیگر سر و صدا بلند بود.

القصه سال ۱۹۱۰ پروستِ بیزار از صدا و دچار آسم اتاقِ خوابش که محل کارش هم بود را ایزوله می‌کند و به نامه‌نگاری با همسر دندان‌پزشک رو می‌آورد شاید که کمی از سرو صدای آن‌ها را با خواهش و تمنا کم کند. در نامه‌ها می‌توان خواند که پروست با چه جدیت و پیگیری‌ای در راه رسیدن به مقداری آرامش خود را کنترل می‌کند که مؤدب بماند، لحنی محبت‌آمیز داشته باشد، با کنایه‌های نرم کار کند، حرفش را متمدنانه بزند و گل و گلدان و حتی دو جلد اول رمان معروفش را برای همسر آقای دندانپزشک هدیه بفرستد تا توجه این خانواده را به وضعیت آزاردهندهٔ سر و صدا و... جلب کند.

این که پروست ۲۶ نامه از ۲۹ نامه را به همسر آقای دندان‌پزشک نوشته، نشان می‌دهد که ظاهراً گوش او را شنواتر دیده بوده است!

پروست در یکی از این نامه‌ها می‌نویسد: «مادام، اجازه بدهید به شما و دکترجان سر و صدای صبحگاهی را یادآوری کنم.» و در نامهٔ دیگر: «اجازه دارم برای صبح‌ها کمی رحم و ملاحظه طلب کنم؟» و در نامه‌ای دیگر: «من همیشه معتقد بودم که سر و صدا قابل‌تحمل است به شرطی که مداوم باشد. از آن‌جایی که شب‌ها در بلوار ما مشغول تعمیر و بهسازی هستند و روزها سر و صدای خانهٔ شما بلند است و در فاصله‌های میانی هم در مغازهٔ ۹۸ چیزی را خراب می‌کنند، محتمل است که بعد از پایان این صداهای هماهنگ، سکوت در گوش‌های من چنان غیرعادی باشد که من برای غیاب و غربت برقکار و نصاب کاغذ دیواری گریه و ناله سر کنم... مادام، لطفاً احترامات فائقهٔ من را بپذیرید.»