-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۴۰۰ آذر ۲۷, شنبه

درمحضر اسلام شناسان/ آیا اسلام با دموکراسی سازگار است؟

 



برنامه بیستم – کانال دیداری جمهوری پنجم

مهمانان: شیخ حبیب الله حسام رئیس شورای علمای افغانستان – دکترفرید یونس کارشناس اسلامی و مبتکر دموکراسی اسلامی



دموكراسي هنوز مفهومي بالطبع معروض به کشاکش تاریخی است كه درمورد تعريفش درمجامع اروپایی و شرقی اساساً هيچ زمينة توافقي وجود ندارد. ما نیاز داریم که اول ضوابط اساسی دموکراسی مشخص شود تا قلمروی برای استفهام و برجسته گی شاخص های دموکراسی. یکی ازشاخص ها در زیراین سقف همه گانی حق انتخاب است تا فضایی فراهم شود که جامعه  به سوی دو اصل پیش برود نظارت همگاني ) «ناظر در مصالح مسلمين) و برابري سياسي.

درتعاليم اسلامي به اصل نظارت همگاني دو وظيفة شرعي «امر به معروف و نهي‌ از منكر» و«نصيحت به ائمه مسلمين» قید شده است.

امربه معروف ظرفیت عملیاتی قوی از تر از نظارت همه گانی دارد. امر به معروف مقید به توصیه صرف نیست به انجام عمل هم هست. دراصل نظارت همه گانی مدرن؛ قیام وخشونت مجاز نیست. 

نقطه اشتراک بین دموکراسی و اصل امر به معروف ونهی از منکر

 دموکراسی صرفا بحث نظری نیست، تجربه تاریخی هم است.  در مجموع تجربۀ غرب سازگار کردن دین و دموکراسی بوده است. 

مثلا سنت توماس اکویناس فیلسوف ایتالیا حدود 750 سال پیش، نخستین بار نظریه رئالیسم اعتدالی میان عقیده و واقعیت را مطرح کرد. وی به رواج روحیه حد وسط گیری شهره است. 

 او به تفسیرخرد گرایانه از دین ومعرفت روی آورد. می گفت ایمان فرد میان عقیده و معرفت علمی قرار دارد؛ ظرفیاش از عقیده بیشتر است، اما دربرابر معرفت علمی کوتاه می آید، چون فاقد بصیرت است. این تجربه در جهان اسلام تکرار نشده است.

اصل دموکراسی، حفظ مفکورۀ عدالت است. دراسلام، حسبه جهت نظارت برحکومت اجرا می شود اما به شکل نهاد مردمی همانند دموکراسی امروز نیست.

حسبه مختص به «نظارت همه مسلمانان» است نه پیروان سایر ادیان. 


در اسلام سنتي، زنان از برخي مناصب معافند (از قبيل زمامداري، رياست ‌جمهوري، وزارت، مديريت، قضاوت، مرجعيت تقليد، امامت جمعه و جماعت و…) باتوجه به اينكه نظارت بر حوزه عمومي نظارت بر مناصب ياد شده نيز هست، به همان ملاكي كه زنان از آن مناصب معاف شده‌اند، زنان از نظارت بر آن مناصب نيز معاف خواهند بود. 

در قرائت سنتي از اسلام همچنان‌كه تفاوت فيزيولوژيك زن و مرد بديهي است تفاوت حقوقي آنها نيز به همان ميزان از بداهت است. تبعيض جنسي از بديهيات فقهي در اسلام سنتي است و عدم برابري سياسي به‌لحاظ جنسيتي از مسلمات آن.

مورد دیگر،عدم تساوي انسان آزاد با بردگان است.عدم تساوي عوام با فقيهان در حوزة عمومي.

درتفیک دموکراسی امروز با آن چه دموکراسی اسلامی عنوان می شود، مساله یی مطرح می شود که قوام اسلام به عبوديت است نه به آزادي، و بناي احكام آن به تفريق و جمع تخلفات است نه به مساوات.

رهروان اسلام صدری یا محافظه کار حاکمیت مطلق بشر برقوانین دنیایی را رد می کند. آن را خطی به سوی جدایی دین از سیاست می داند. به آرای اکثریت اعتنایی ندارد، برعکس باور دارد که تصویب قانون به وسیله اکثریت منجر به ایجاد قوۀ مقننه، مجریه، قضائیه می شود و مؤلفه های مدنیت دموکراسی، آزادی احزاب، اندیشه و بیان و حق انتخاب است که از نظر دین اسلام مردود است. 


حال سوال نو گرایی اسلامی این است که باید دموکراسی به حیث روش ارزشی روش است یا ارزش، دموکراسی و ثباتِ سیاسی در جهان اسلام با هم رابطه دارند، پس بدون بدون نقد درونی و برخورد صادقانه با اسلامِ آغازین ممکن نیست. 

در رسالۀ دموکراسی اسلامی – حقیقت یا خیال؟ از محمد عبدالطیف انصاری – کتابخانه عقیده، آمده است که درنظام دموکراسی هر عالم، جاهل، پرهیز یا فاجر و فاسق حق رأی دارد. مثلا پارلمان انگلیس هم جنس بازی را بنا رأی اکثریت تصویب کرده!

انصاری احكام ثابت و فرازماني و غيرمتغير اسلام کلاسیک را تجلیل می کند؛ زیرا درنظام دنیایی

محاکمه مرتد ممنوع است. دموکراسی خواهان می خواهند حالی کنند که نظام اسلامی ناقص است باید با ارزش های دموکراسی کامل شود. 

وی در مذمت دموکراسی از جمله می نویسد که خرج تبلیغاتی برای یک کاندیدا در جامعه دموکراتیک به حدی سرسام آور است که با آن می شود بخشی از مردم را از فقر و فاقه نجات داد. 

به گفته او در دموکراسی رأی اکثریت محک واقعیت است اما در اسلام امرالهی مدار اعتبار است – سورۀ الانعام 116

پیروی از مردم ترا از الله دور می سازد.

سوره یوسف، آیۀ 103 – هرچه تلاش کنی بیشتر مردم ایمان نمی آورند. ( اکثریت)

سورۀ الروم آیه 8 – بسیاری ( اکثر) مردم به دیدار پروردگار خود ایمان ندارند. 

سوره یوسف، آیۀ 106-- و اکثرآنانی که مدعی ایمان به الله هستند مشرک می باشند. 

سوره الاسراء – 89 – ولی اکیر مردم جز انکار حق ( چیزی را قبول نمی کنند و ) نمی پذیرند.

این دسته معتقد است که نماینده گان ملت ها با تبلیغات و فریب به قدرت می رسند. اما وقتی جنبش اسلامی برطبق مقرره های خود شان به قدرت می رسند؛ فوری سرنگون می شوند. مثال های پیروزی جبهه نجات الجزایر – حزب فضیلت درترکیه، حماس درفلسطین و اخوان المسلمین درمصر را مطرح می کنند. 

پس باید به اصل نصوص اسلام رجوع کرد. مطابق سوره یوسف آیه 67 ، فرمان روایی از آن الله است و بس.

سوره غافرآیه 12 – فرمانروایی از آن خداوند والا مقام و بزرگوار است. 


با این حال نواندیشان دینی رخ دیگرسکه را می بینند که اگر منظور از اجرای دموکراسی عدالت است، اسلام با آن موافق است.  در قرآن و سنت، اساس مورد تاکید درباره حکومت اسلامی، عدالت است، ولی هیچ شکل خاصی از حکومت توصیه نشده است و حکومتی که بتواند عدالت را اجرا کند، با اصول و ارزش¬های اسلامی سازگار است.

 ولی دموکراسی غربی بر مبنای آزادی مردم در رسیدن به لذات دنیوی بدون توجه به زندگی اخروی و ابدی بنا شده، لذا هر کس در امور زندگی خود آزاد است که به هر لذت مادی که می خواهد متوسل شود ولی اسلام که مصالح بشر را بر اساس زندگی ابدی وی می شناسد بعضی از چیزهایی را که بر اساس مبنای دموکراسی غربی آزاد شناخته شده، مایه فساد واقعی می داند لذا از آن منع می کند.