-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۴۰۱ مهر ۱۵, جمعه

گاهی به جایگاه زبان پارسی در دانشگاه پیشاور (برترین دانشگاه دولتی خیبر پشتونخوا)


ذبیح الله ساعی




خیبر پشتونخوا که در گذشته با نام "ایالت سرحد شمال‌غربی/صوبه سرحد" یاد می‌شد، یکی از چهار ایالت (صوبه) کشور پاکستان است که با شکل‌گیری کشور مستقلی به‌نام پاکستان در سال ۱۹۴۷ میلادی در کنار سه ایالت دیگر عرض وجود کرد. محمد علی جناح (بنیان‌گذار و نخستین فرماندار کل پاکستان) در سال ۱۹۴۸ میلادی به مردمان ایالت سرحد وعده‌ی تاسیس دانشگاهی را داد که دو سال بعد یعنی در ۱۹۵۰ میلادی جامه‌ی عمل پوشید و سنگ تهداب آن توسط لیاقت علی خان نخستین صدراعظم کشور پاکستان گذاشته شد.

این دانشگاه که در شهر پیشاور مرکز ایالت سرحد (خیبر پشتونخوا) ساخته شد و دانشگاه پیشاور (به اردو: جامعه پیشاور؛ به پشتو: د پیشور پوهنتون) نامیده می‌شود، در واقع نخستین دانشگاهی بود که پس از استقلال در سطح ایالت سرحد ساخته شد و امروزه به‌عنوان برترین دانشگاه دولتی در این ایالت شناخته می‌شود.

دانشگاه پیشاور که ابتدا به سه بخش (دیپارتمنت) ریاضیات،  حقوق و اقتصاد محدود بود، با گذشت زمان گسترده‌تر گردید و بخش‌های دیگری به آن افزوده شد که از آن جمله یکی هم بخش (دیپارتمنت) زبان فارسی بود.

بخش زبان فارسی از قدیمی‌ترین دیپارتمنت‌های دانشگاه پیشاور شمرده می‌شود که در اپریل ۱۹۵۶ میلادی و حداقل شش ماه پیشتر از شکل‌گیری دیپارتمنت اردو در نوامبر همین سال، ایجاد گردید. براساس معلومات مندرج در تارنمای این دانشگاه، "علاوه بر اهمیت زبان فارسی در تحکیم پیوندهای فرهنگی، زبانی و معنوی با ایران، افغانستان و سایر جمهوری‌های آسیای میانه، بخش فارسی در حفظ ارزش‌های معنوی فرهنگ کشور {پاکستان} نقش به‌سزایی داشته است."

بخش فارسی دانشگاه پیشاور جدا از کارشناسی ارشد (ماستری)، از سال ۲۰۰۳ بدینسو دانشجویان را به سطح دانشوری (M.Phil.) و دکترا (PhD) فارغ می‌دهد. هرچند در سال‌های پسین (حداقل از ۲۰۱۹ بدینسو) بنا به دلایلی از جمله کمبود بودجه و کاهش سطح توجه، دیپارتمنت فارسی با مشکلات جدی و محدودیت‌هایی مواجه گردیده و حتا سخن از ادغام آن با دیپارتمنت اردو یاهم عربی می‌رود، با این‌همه هنوز هم بخش فارسی دانشگاه پیشاور به حیات خویش ادامه داده و با کتابخانه‌ی حاوی بیشتر از ۶ هزار کتاب یکی از غنی‌ترین دیپارتمنت‌های تمام دانشگاه محسوب می‌گردد.

نگاره: لوحه‌ی بخش اردو و بخش فارسی دانشگاه پیشاور که در سمت راست به زبان اردو "شعبه اردو جامعه پشاور" و در سمت چپ به زبان فارسی "بخش فارسی دانشگاه پیشاور" قابل خوانش است و در وسط لوحه نشان رسمی دانشگاه پیشاور و در زیر آن عبارت "خیبر پختونخوا پاکستان" درج گردیده است. لازم به ذکر است که هرچند امروزه جدا از زبان‌های رسمی کشور (اردو و انگلیسی) زبان غالب در ایالت خیبر پشتونخوا زبان پشتو است، با این‌همه لوحه‌های دیپارتمنت‌ها از جمله دیپارتمنت فارسی به زبان فارسی نوشته شده که این نشان از احترام‌گذاری پاکستانی‌ها به ویژه‌ پشتوزبان‌های پاکستان به زبان‌های دیگر و نیز نشان‌دهنده‌ی پابندی آن‌ها به اصول پذیرفته شده‌ی جهانی در رابطه به برخورد با زبان‌ها می‌تواند قلم‌داد گردد.