-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

جستجوی این وبلاگ

۱۴۰۱ دی ۲۹, پنجشنبه

قبر حضرت بیدل در کجاست؟

 


مزار بیدل، در دهلی نیست؛ در خواجه رواش کابل است




مرگ و محل دفن بیدل

علامه صلاح الدین سلجوقی در صفحهٔ ۸۷ نقد بیدل می‌نویسد:

حینیکه به هند بودم، قبر بیدل هم پیدا نشد، و من به درجهٔ اخیر به حیث یک جنرال قونسل افغانی خیلی کوشیدم. 

در پایان کوشش خود به این فکر آمدم که بقایای او را به کابل آورده‌اند.

 درین باره با استاد سید محمد داؤد الحسینی همنوا هستم.

 اسناد استاد موصوف خوب قوی است، گم شدن و ناپدید شدن ناگهانی قبر هیچ معنی ندارد به جز این که جثهٔ او را از خانه اش رسماً بوطنش و باز در قریهٔ (خواجه رواش) بنام محلهٔ چغتایی‌ها، یعنی اقوام بیدل، معمور و معروف بوده‌است و تا کنون مرکز صوفی‌های وحدت الوجودی یعنی انصاری‌های پای منار است، آورده‌اند

استاد سلجوقی سپس ادامه می‌دهد:

این که قبر بیدل از طرف بعضی مهاجمین از بین رفته‌است معنیی ندارد. مهاجمین به بسیاری قبر‌ها حمله کرده‌اند. ولی قبر از میان نرفته‌است.

 این کار به قبر جامی هم صورت گرفت ولی قبر باقی ماند و کنون مرجع خاص و عام است. 

اسناد منتسب به سید محمد داؤد الحسینی از زبان حدود ۸۶ شخصیت می‌باشد.

86 فرهیخته مرد أفغانستان تایید کرده اند.

اسامی:

 ملک الشعرا استاد بیتاب، علامه صلاح الدین سلجوقی، میرغلام حضرت شایق جمال، میر غلام محمد غبار، سرور گویا اعتمادی، 

استاد خلیل الله خلیلی، دکتور میر نجم الدین انصاری، پروفیسر میر 

امان الدین انصاری، میر محمد آصف انصاری، پروفیسرغلام حسن 

مجددی، محمد ابراهیم خلیل، علی محمد خان آدینه وزیر دربار،خال محمد خسته،

 فیض محمد زکریا وزیر معارف و وزیر خارجه، دکتور نجیب الله توروایانا، محمد ابراهیم صفا، پروفیسر داکتر عبدالاحمد جاوید، احمد 

علی محمد حیدر ژوبل، پروفیسر عبدالحی حبیبی، محمد طاهر 

بدخشی،سید شمس الدین مجروح، دکتور محمد انس، غلام سرور ناشر، 

پروفیسر الکساندر بوسانی استاد دانشگاه نیاپل ایطالیا، مولوی فیض الله 

قندهاری، مولانا سید محمد عمر هروی، مولانا عبدالقدیر شهاب، مولینا 

فضل حق رامپوری و مولینا اشرف علی نهادنی و مولانا امجد علی 

بهاری رحمهم الله، دکتور عبدالغنی نویسندهٔ کتاب احوال و آثار میرزا 

عبدالقادر بیدل و پروفیسر محمد باقر رئیس دانشگاه پنجاب. 

این دانشمندان همه متفق و به یک نظر اند که پیکر حضرت بیدل به کابل انتقال داده شده است.

 بقایای جسد میرزاعبدالقادر بیدل را در کنار مقبرهٔ میرزا ظریف و غازی خان به خاک سپردند.

 حفریاتی که در مزار بیدل در خواجه رواش کابل صورت گرفت، دخمه یی در طرف چپ آنجا ظاهر شد 

 دخمه از گچ و آجر پخته ساخته شده و لوحه سنگ نیمه شکسته یی داشت.

لوحه سنگ از کسی بوده که در سال ۱۰۲۶ قبل از ولادت حضرت بیدل وفات نموده‌است.

 در سمت شرقی دخمه دوجسد دیگر به شکل آشفته و غیر منظم در صحن دخمه گذاشته شده بود که دلیل قاطعی بر انتقال اجساد می‌باشد. محلهٔ مذکور ظریف آباد نام دارد.

مردم نمی دانند که میرزا ظریف مامای بیدل بوده‌است و اولاده اش در خواجه رواش ساکن هستند. 

بر تربت بیدل لوحه سنگی هم بوده، ولی در زمان امیر عبدالرحمن خان و ایام جنگ با هزاره ۱۸۹۱ تا ۱۸۹۳ 

این لوحه سنگ از سوی تیمور شاه، احمد شاه و سلطان شاه، صاحبان باغ و زمینی که مزار بیدل و مامایش میرزا ظریف در آن قرار دارد، از بین برده شد. 

چرا؟

امیرعلاقه نشان داده بوده که بر زیارت بیدل در خواجه رواش آبده یی بسازد. صاحبان زمین وباغ ترسیدند که نشود جایداد شان سرکاری اعلان شود. 

چی کردند؟

از لوحه سنگ تربت بیدل و هرنوع نشانه را که نشان بدهد جسد بیدل درین جاست ناپدید کردن

اما به صورت تحریری به استاد سید محمد داؤد الحسینی پژوهشگر مزار بیدل تسلیم نموده‌ بودند.

در اواخر سال‌های چهل شمسی قرار بود به ابتکار حسینی و تایید و ارادهٔ دولت گنبدی بر مدفن بیدل آباد شود. 

لوحه سنگ تهیه گردید و بر تربت بیدل گذارده شد. 

اعمارساختمان مزار از سوی ریاست ساختمان وزارت دفاع ملی افغانستان آغاز شده بود، اما نا تمام رها شد. 

مرحوم سرور گویا چنین می‌نویسد: 

 در نزدیکی قلعهٔ شیر شاه سوری مشهور به پرانه قلعه مقابل آرامگاه ملک نورالدین یار پران کنار جادهٔ مترا، خواجه حسن نظامی دهلوی از نظام حیدر آباد در خواست نموده در خرابه‌ای مرتفع و تپه زاری قبری به نام بیدل ساخته شود.

از حیدرآباد دکن 2 هزار روپیه فرستاده شد.

صفحه و نمای قبر از پارچهٔ رخام و خشت و سمنت آباد گردید و کتیبه یی هم به زبان اردو خواجه حسن نظامی بر آن نوشت.

خواجه حسن نظامی درین باره به کلی اشتباه کرده بود و غرضی داشته‌است.

 قبر مذکور به هیچ وجه از بیدل نبود

خانه و قبر بیدل در جوار دروازهٔ دهلی محلهٔ کهکریان کنار دریای جمنا بود که از قبر ملک نورالدین یارپران زیاده از دو میل فاصله دارد. 

قبر ملک یارپران و پهلویش قبر ابوبکر طوسی از زمان علاءالدین بلخی موجود بوده. هیچ یک از معاصران و شاگردان حضرت میرزا - قبر بیدل را نزدیک بدین دو قبر و قلعهٔ شیرشاه سوری اشارت نکرده‌است. 

چرا چنین است؟

قبر بیدل أصلا در دهلی نیست.

حتی در کتاب مزارات اولیای دهلی و آثار الصنادید و چراغ دهلی وواقعات حکومت دهلی از مقبرهٔ بیدل در صد سال هیچ جا ذکری نرفته‌است.

سرورگویا مبارز معروف در 1277 در کوچه اندرابی تولد شده بود.

در زمان شاه امان الله این مساله نوشته. یعنی صد سال پیش ازآن زمان نیز ازمقبره بیدل در دهلی ذکری نرفته

 شاعر پارسی سرای هند میرزا اسدالله غالب متولد 1797 نیز درین زمینه تلاش های بسیار کرد و نتیجه نگرفت. 

او معاصر تیمورشاه ابدالی بود. او اثری از قبر بیدل در دهلی ندید.

چرا ندید؟ 

بیدل در 1642 تولد و در 1720 وفات کرد. 78 سال

27 سال پیش از به قدرت رسیدن احمد شاه ابدالی فوت کرده بود.

۲۳ سال بعد از مرگ میرزا بیدل مزار حضرتش معلوم بوده‌است.

 بعد نا پدیدار شده.

کتاب أحوال وآثار دکترعبدالغنی: 

«بالاخره در آثار الصنادید سر سید احمد که در سال ۱۸۴۷ میلادی و نیز در کتاب های غرابت نگار ، مزارات اولیای دهلی و واقعات دارالحکومهٔ دهلی ذکری از قبر بیدل نرفته‌است.


 او حتی از خرابه‌های دهلی نام می‌برد. آثار الصنادید نیز درین زمینه بسیار مهم است. 

اگر اثری از قبر بیدل در سال ۱۸۴۷ میلادی وجود می‌داشت، غالب حتماً از (سر سید احمد خان) در خواست می‌نمود تا از آن در کتاب خویش یاد کند.

 بنابرین واضح است که در آن وقت قطعاً اثری از قبر بیدل بجا نمانده بود. 

مولانا حسن نظامی به کشف محل اصلی قبر بیدل موفق نشده بود. 

غالب و سر سید احمد حتی یک کلمه نیز راجع به بیدل در آثار الصنادید اظهار نکرده‌اند. 

مرحوم پروفیسر غلام حسن مجددی در صفحهٔ ۸۶ کتاب بیدل شناسی چنین می‌نویسد:

 «در اثر غفلت متمادی قبر این شاعر بزرگ ناپدید گردید.

 قبلاً ذکر گردید که در پایان سدهٔ دوازدهم هجری خانهٔ بیدل بحالت ویرانی، چون کسی نبود که از قبر مراقبت کند.

 استاد مجددی سپس در صفحهٔ ۸۷ کتابش نشر 1350 درکابل می‌افزاید: «در (آثار الصنادید) میر سید احمد که در سال ۱۸۴۷ میلادی نوشته شده‌است و نیز در کتبی که بعد از آن تألیف گردیده، ذکری از قبر بیدل نرفته‌است.» 

چرا سایر مزارات و مقابر دهلی از گزند روزگار در امان مانده اند؛ و یا هزاران قبر، حتا قبور اشخاص گمنام، در هرات و غور و بلخ و کابل و غزنی با وجود گذشت سده‌ها هنوز پابرجا هستند؟ 

محمد حیدر ژوبل که استاد کرسی تاریخ ادبیات درکتاب (بیدل و تأثیر سبک وی در ادبیات ما) در صفحهٔ ۱۲۹:

بیدل در خانهٔ خود در شاه جهان آباد دهلی مدفون شد و.... بعد بکابل انتقال داده شد.» 

حضرت بیدل همه دل در محله (یکه ظریفِ) قریهٔ خواجه رواش کابل آرمیده‌است. 

محمد ادریس بقایی قطره

یک کتاب جنگی قلمی ازعثمان خان نالان راجع به انتقال عظام حضرت بیدل رح از دهلی بکابل ، استنساخ نموده بود مطابق اصل نسخه خطی جنگ مذکور که حاوی دیزان و میناتور بود میباشد.

اصل سند در چهار صفحه بقلم قاضی سید حسن مرحوم ( قاضی عصر امیر شیر علی خان)  نوشته شده بود، (قبر میرزا عبدالقادر بیدل رح  در قبرستان میرزا ظریف مامای حضرت بیدل رح در قریه خواجه رواش قریب مدرسه و نقاره خانه میباشد) در جمله اسناد تحقیقات جناب سناتور سید  داود الحسینی کابلی قید است.

فوتو کاپی دستخط قاضی حسن (قاضی دوران امیرشیر علی خان) که در مورد تولد و وفات حضرت بیدل رح نبشته شده از یک کتاب جنگی قدیمی استنتاخ شده است.